{"id":601944,"date":"2026-04-19T06:49:06","date_gmt":"2026-04-19T04:49:06","guid":{"rendered":"https:\/\/kohenavocats.com\/jurisprudences\/ordinanza-n-5690-du-04-03-2024-sezioni-unite-civile\/"},"modified":"2026-04-19T06:49:06","modified_gmt":"2026-04-19T04:49:06","slug":"ordinanza-n-5690-du-04-03-2024-sezioni-unite-civile","status":"publish","type":"kji_decision","link":"https:\/\/kohenavocats.com\/zh-hans\/jurisprudences\/ordinanza-n-5690-du-04-03-2024-sezioni-unite-civile\/","title":{"rendered":"Ordinanza n. 5690 du 04\/03\/2024 &#8211; Sezioni Unite \/ Civile"},"content":{"rendered":"<div class=\"kji-decision\">\n<div class=\"kji-full-text\">\n<p>Oggetto<\/p>\n<p>Sanitari &#8211; Attivit\u00e0 di formazione &#8211; Corsi di specializzazione non elencati negli artt. 5 e 7 direttiva 75\/362\/CEE e riconosciuti dalla normativa interna in attuazione della direttiva 82\/76\/CEE &#8211; Collocazione nel periodo tra il 1\/1\/1983 e l\u2019inizio anno accademico 1991\/1992 &#8211; Diritto alla remunerazione e al danno da ritardo.<\/p>\n<p>Presidente: G. Bisogni<\/p>\n<p> Relatore: G. Bisogni<\/p>\n<p> L\u2019esito in sintesi<br \/>\n La Sezione Prima civile ha disposto, ai sensi dell\u2019art. 374, comma 2, c.p.c., la trasmissione del ricorso al Primo Presidente per l\u2019eventuale assegnazione alle Sezioni Unite della seguente questione, gi\u00e0 decisa in senso difforme dalle Sezioni semplici:<\/p>\n<p>se l\u2019art. 288, par. 3, del Trattato sul funzionamento dell\u2019Unione Europea, gli artt. 13 e 16 della direttiva 82\/76\/CEE, l\u2019art. 8 della direttiva 75\/362\/CEE e l\u2019art. 2 della direttiva 75\/363\/CEE, come modificato dalla direttiva 82\/76\/CEE, ostino ad una interpretazione secondo cui, sebbene il diritto alla remunerazione adeguata previsto dall\u2019art. 13 della direttiva 82\/76\/CEE a favore dei sanitari che svolgano l&#039;attivit\u00e0 di formazione, sia a tempo pieno che a tempo ridotto, e il diritto al riconoscimento del titolo di specializzazione, sempre che sussistano tutti gli altri requisiti richiesti dalla normativa e dalla giurisprudenza europea, spetti anche ai medici che abbiano frequentato corsi di specializzazione di tipologia e durata conformi alla normativa europea e comuni a due o pi\u00f9 Stati membri, che, sebbene non elencati agli artt. 5 e 7 della direttiva 75\/362\/CEE, sono stati espressamente riconosciuti come tali dalla normativa interna attuativa della direttiva n. 82\/76\/CEE, possa invece non essere riconosciuto laddove la frequenza dei corsi di specializzazione si collochi cronologicamente tra il 1\u00b0 gennaio 1983 (momento dal quale si concretizz\u00f2 l\u2019inadempimento dello Stato italiano all\u2019obbligo di attuare la direttiva) e l\u2019inizio dell\u2019anno accademico 1991\/92 ( e cio\u00e8 il primo anno assoggettato all\u2019efficacia ratione temporis della fonte di attuazione). E conseguentemente se il diritto al risarcimento del danno per il ritardo nel recepimento della direttiva n. 82\/76, riassuntiva delle direttive n. 75\/362\/CEE e n. 75\/363\/CEE, da parte dello Stato italiano competa, anche a detti sanitari, limitatamente alla frazione di frequenza dei corsi di specializzazione compresa nel periodo in cui si \u00e8 concretizzato l\u2019inadempimento dello Stato italiano all\u2019obbligo di attuare la direttiva n. 82\/76\/CEE.<\/p>\n<\/div>\n<hr class=\"kji-sep\" \/>\n<p class=\"kji-source-links\"><strong>Sources officielles :<\/strong> <a class=\"kji-source-link\" href=\"https:\/\/www.cortedicassazione.it\/it\/civile_dettaglio.page?contentId=SZC30601\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">consulter la page source<\/a> &middot; <a class=\"kji-pdf-link\" href=\"https:\/\/www.cortedicassazione.it\/resources\/cms\/documents\/5690_03_2024_civ_noindex.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">PDF officiel<\/a><\/p>\n<p class=\"kji-license-note\"><em>Corte Suprema di Cassazione, note legali verifiees live le 2026-04-12 : reproduction avec mention de source autorisee, mais utilisation commerciale des contenus expressement interdite. Source active en metadata_only uniquement.<\/em><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Oggetto Sanitari &#8211; Attivit\u00e0 di formazione &#8211; Corsi di specializzazione non elencati negli artt. 5 e 7 direttiva 75\/362\/CEE e riconosciuti dalla normativa interna in attuazione della direttiva 82\/76\/CEE &#8211; Collocazione nel periodo tra il 1\/1\/1983 e l\u2019inizio anno accademico 1991\/1992 &#8211; Diritto alla remunerazione e al danno da ritardo. Presidente: G. Bisogni Relatore: G. Bisogni L\u2019esito in sintesi La&#8230;<\/p>\n","protected":false},"featured_media":0,"template":"","meta":{"_crdt_document":""},"kji_country":[7681],"kji_court":[7682],"kji_chamber":[8270],"kji_year":[8677],"kji_subject":[7724],"kji_keyword":[7727,7690,7725,8272,8273],"kji_language":[7685],"class_list":["post-601944","kji_decision","type-kji_decision","status-publish","hentry","kji_country-italie","kji_court-corte-suprema-di-cassazione","kji_chamber-sezioni-unite","kji_year-8677","kji_subject-civil","kji_keyword-civile","kji_keyword-oggetto","kji_keyword-ordinanza","kji_keyword-sezioni","kji_keyword-unite","kji_language-italien"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v27.5 (Yoast SEO v27.5) - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-premium-wordpress\/ -->\n<title>Ordinanza n. 5690 du 04\/03\/2024 - Sezioni Unite \/ Civile - Ma\u00eetre Hassan Kohen, avocat en droit p\u00e9nal \u00e0 Paris<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/kohenavocats.com\/zh-hans\/jurisprudences\/ordinanza-n-5690-du-04-03-2024-sezioni-unite-civile\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"zh_CN\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Ordinanza n. 5690 du 04\/03\/2024 - Sezioni Unite \/ Civile\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Oggetto Sanitari - Attivit\u00e0 di formazione - Corsi di specializzazione non elencati negli artt. 5 e 7 direttiva 75\/362\/CEE e riconosciuti dalla normativa interna in attuazione della direttiva 82\/76\/CEE - Collocazione nel periodo tra il 1\/1\/1983 e l\u2019inizio anno accademico 1991\/1992 - Diritto alla remunerazione e al danno da ritardo. Presidente: G. Bisogni Relatore: G. Bisogni L\u2019esito in sintesi La...\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/kohenavocats.com\/zh-hans\/jurisprudences\/ordinanza-n-5690-du-04-03-2024-sezioni-unite-civile\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Ma\u00eetre Hassan Kohen, avocat en droit p\u00e9nal \u00e0 Paris\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"\u9884\u8ba1\u9605\u8bfb\u65f6\u95f4\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"2 \u5206\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/kohenavocats.com\\\/zh-hans\\\/jurisprudences\\\/ordinanza-n-5690-du-04-03-2024-sezioni-unite-civile\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/kohenavocats.com\\\/zh-hans\\\/jurisprudences\\\/ordinanza-n-5690-du-04-03-2024-sezioni-unite-civile\\\/\",\"name\":\"Ordinanza n. 5690 du 04\\\/03\\\/2024 - Sezioni Unite \\\/ Civile - Ma\u00eetre Hassan Kohen, avocat en droit p\u00e9nal \u00e0 Paris\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/kohenavocats.com\\\/zh-hans\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2026-04-19T04:49:06+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/kohenavocats.com\\\/zh-hans\\\/jurisprudences\\\/ordinanza-n-5690-du-04-03-2024-sezioni-unite-civile\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"zh-Hans\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/kohenavocats.com\\\/zh-hans\\\/jurisprudences\\\/ordinanza-n-5690-du-04-03-2024-sezioni-unite-civile\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/kohenavocats.com\\\/zh-hans\\\/jurisprudences\\\/ordinanza-n-5690-du-04-03-2024-sezioni-unite-civile\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/kohenavocats.com\\\/zh-hans\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Jurisprudences\",\"item\":\"https:\\\/\\\/kohenavocats.com\\\/zh-hans\\\/jurisprudences\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Ordinanza n. 5690 du 04\\\/03\\\/2024 &#8211; Sezioni Unite \\\/ Civile\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/kohenavocats.com\\\/zh-hans\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/kohenavocats.com\\\/zh-hans\\\/\",\"name\":\"Kohen Avocats\",\"description\":\"Ma\u00eetre Hassan Kohen, avocat p\u00e9naliste \u00e0 Paris, intervient exclusivement en droit p\u00e9nal pour la d\u00e9fense des particuliers, notamment en mati\u00e8re d\u2019accusations de viol. Il assure un accompagnement rigoureux d\u00e8s la garde \u00e0 vue jusqu\u2019\u00e0 la Cour d\u2019assises, veillant au strict respect des garanties proc\u00e9durales.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/kohenavocats.com\\\/zh-hans\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/kohenavocats.com\\\/zh-hans\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"zh-Hans\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/kohenavocats.com\\\/zh-hans\\\/#organization\",\"name\":\"Kohen Avocats\",\"url\":\"https:\\\/\\\/kohenavocats.com\\\/zh-hans\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"zh-Hans\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/kohenavocats.com\\\/zh-hans\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/kohenavocats.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/Logo-2-1.webp\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/kohenavocats.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/Logo-2-1.webp\",\"width\":2114,\"height\":1253,\"caption\":\"Kohen Avocats\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/kohenavocats.com\\\/zh-hans\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Ordinanza n. 5690 du 04\/03\/2024 - Sezioni Unite \/ Civile - Ma\u00eetre Hassan Kohen, avocat en droit p\u00e9nal \u00e0 Paris","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/kohenavocats.com\/zh-hans\/jurisprudences\/ordinanza-n-5690-du-04-03-2024-sezioni-unite-civile\/","og_locale":"zh_CN","og_type":"article","og_title":"Ordinanza n. 5690 du 04\/03\/2024 - Sezioni Unite \/ Civile","og_description":"Oggetto Sanitari - Attivit\u00e0 di formazione - Corsi di specializzazione non elencati negli artt. 5 e 7 direttiva 75\/362\/CEE e riconosciuti dalla normativa interna in attuazione della direttiva 82\/76\/CEE - Collocazione nel periodo tra il 1\/1\/1983 e l\u2019inizio anno accademico 1991\/1992 - Diritto alla remunerazione e al danno da ritardo. Presidente: G. Bisogni Relatore: G. Bisogni L\u2019esito in sintesi La...","og_url":"https:\/\/kohenavocats.com\/zh-hans\/jurisprudences\/ordinanza-n-5690-du-04-03-2024-sezioni-unite-civile\/","og_site_name":"Ma\u00eetre Hassan Kohen, avocat en droit p\u00e9nal \u00e0 Paris","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"\u9884\u8ba1\u9605\u8bfb\u65f6\u95f4":"2 \u5206"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/kohenavocats.com\/zh-hans\/jurisprudences\/ordinanza-n-5690-du-04-03-2024-sezioni-unite-civile\/","url":"https:\/\/kohenavocats.com\/zh-hans\/jurisprudences\/ordinanza-n-5690-du-04-03-2024-sezioni-unite-civile\/","name":"Ordinanza n. 5690 du 04\/03\/2024 - Sezioni Unite \/ Civile - Ma\u00eetre Hassan Kohen, avocat en droit p\u00e9nal \u00e0 Paris","isPartOf":{"@id":"https:\/\/kohenavocats.com\/zh-hans\/#website"},"datePublished":"2026-04-19T04:49:06+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/kohenavocats.com\/zh-hans\/jurisprudences\/ordinanza-n-5690-du-04-03-2024-sezioni-unite-civile\/#breadcrumb"},"inLanguage":"zh-Hans","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/kohenavocats.com\/zh-hans\/jurisprudences\/ordinanza-n-5690-du-04-03-2024-sezioni-unite-civile\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/kohenavocats.com\/zh-hans\/jurisprudences\/ordinanza-n-5690-du-04-03-2024-sezioni-unite-civile\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/kohenavocats.com\/zh-hans\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Jurisprudences","item":"https:\/\/kohenavocats.com\/zh-hans\/jurisprudences\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Ordinanza n. 5690 du 04\/03\/2024 &#8211; Sezioni Unite \/ Civile"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/kohenavocats.com\/zh-hans\/#website","url":"https:\/\/kohenavocats.com\/zh-hans\/","name":"Kohen Avocats","description":"Ma\u00eetre Hassan Kohen, avocat p\u00e9naliste \u00e0 Paris, intervient exclusivement en droit p\u00e9nal pour la d\u00e9fense des particuliers, notamment en mati\u00e8re d\u2019accusations de viol. Il assure un accompagnement rigoureux d\u00e8s la garde \u00e0 vue jusqu\u2019\u00e0 la Cour d\u2019assises, veillant au strict respect des garanties proc\u00e9durales.","publisher":{"@id":"https:\/\/kohenavocats.com\/zh-hans\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/kohenavocats.com\/zh-hans\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"zh-Hans"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/kohenavocats.com\/zh-hans\/#organization","name":"Kohen Avocats","url":"https:\/\/kohenavocats.com\/zh-hans\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"zh-Hans","@id":"https:\/\/kohenavocats.com\/zh-hans\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/kohenavocats.com\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Logo-2-1.webp","contentUrl":"https:\/\/kohenavocats.com\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Logo-2-1.webp","width":2114,"height":1253,"caption":"Kohen Avocats"},"image":{"@id":"https:\/\/kohenavocats.com\/zh-hans\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"jetpack_likes_enabled":false,"jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kohenavocats.com\/zh-hans\/wp-json\/wp\/v2\/kji_decision\/601944","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kohenavocats.com\/zh-hans\/wp-json\/wp\/v2\/kji_decision"}],"about":[{"href":"https:\/\/kohenavocats.com\/zh-hans\/wp-json\/wp\/v2\/types\/kji_decision"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kohenavocats.com\/zh-hans\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=601944"}],"wp:term":[{"taxonomy":"kji_country","embeddable":true,"href":"https:\/\/kohenavocats.com\/zh-hans\/wp-json\/wp\/v2\/kji_country?post=601944"},{"taxonomy":"kji_court","embeddable":true,"href":"https:\/\/kohenavocats.com\/zh-hans\/wp-json\/wp\/v2\/kji_court?post=601944"},{"taxonomy":"kji_chamber","embeddable":true,"href":"https:\/\/kohenavocats.com\/zh-hans\/wp-json\/wp\/v2\/kji_chamber?post=601944"},{"taxonomy":"kji_year","embeddable":true,"href":"https:\/\/kohenavocats.com\/zh-hans\/wp-json\/wp\/v2\/kji_year?post=601944"},{"taxonomy":"kji_subject","embeddable":true,"href":"https:\/\/kohenavocats.com\/zh-hans\/wp-json\/wp\/v2\/kji_subject?post=601944"},{"taxonomy":"kji_keyword","embeddable":true,"href":"https:\/\/kohenavocats.com\/zh-hans\/wp-json\/wp\/v2\/kji_keyword?post=601944"},{"taxonomy":"kji_language","embeddable":true,"href":"https:\/\/kohenavocats.com\/zh-hans\/wp-json\/wp\/v2\/kji_language?post=601944"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}