Fransa'da boşanma tazminatı hesaplama: denkleştirme ödeneği 2026
Bu boşanma tazminatı hesaplama aracı, Fransız hukukunda boşanmada ödenen denkleştirme ödeneği (prestation compensatoire) için gelirlerden, malvarlığından, evlilik süresinden ve yaştan yola çıkarak bir tutar aralığı tahmin eder. Sonuç yalnızca gösterge niteliğindedir: tutarı, Fransız Medeni Kanunu (Code civil) madde 270 ve 271 uyarınca aile işleri hâkimi (juge aux affaires familiales, JAF) belirler.
Boşanma tazminatı hesaplama: denkleştirme ödeneğinizi tahmin edin
Hukuk uygulayıcılarının kullandığı 4 hesaplama yöntemine dayanan denkleştirme ödeneği hesaplama aracımızla boşanmada ödenecek tazminatın tutarını tahmin edin.
Service-Public hesaplama aracı mı arıyorsunuz?
Fransız hükümetinin resmî bilgilendirme sitesi Service-Public.fr denkleştirme ödeneğini açıklar, ancak buna özel bir hesaplama aracı sunmaz. Yukarıdaki araç, uygulayıcıların kullandığı dört yönteme göre gösterge niteliğinde bir tahmin verir; bu tahmin, Fransız Medeni Kanunu madde 270 ve 271'deki ölçütler ve boşanma dosyasındaki belgeler ışığında yeniden değerlendirilmelidir.
Denkleştirme ödeneği nedir?
Denkleştirme ödeneği (prestation compensatoire; bazen yanlış olarak “pension compensatoire” veya “indemnité compensatoire” diye anılır), boşanma sırasında evliliğin sona ermesinin yarattığı yaşam düzeyi farkını telafi etmek için bir eşin diğerine ödediği para tutarıdır. Fransız Medeni Kanunu madde 270'te düzenlenen bu ödeme, ayrılığın eşit olmayan mali sonuçlar doğuracağı eski eşler arasındaki dengeyi yeniden kurmayı amaçlar.
Çocukları ilgilendiren nafakanın (pension alimentaire) aksine, denkleştirme ödeneği yalnızca eski eşlere yöneliktir. Ödeneği, farktan zarar gören eşin talep etmesi gerekir; tutarı Fransız Medeni Kanunu madde 271 uyarınca aile işleri hâkimi belirler.
Bilmekte yarar var
2023'te Fransa'daki boşanmaların yaklaşık %30'unda denkleştirme ödeneği söz konusu olmuş; ortalama tutar 40 000 € ile 120 000 € arasında değişmiştir.
Uygulamada kullanılan 4 hesaplama yöntemi
Kanunda bir hesaplama tablosu öngörülmediğinden, uygulamada meslek mensuplarınca benimsenen 4 yöntem gelişmiştir.
Depondt yöntemi (noter)
En kapsamlıGeliştiren: Axel Depondt, Paris'te noter
İlke: eşlerin tasarruf kapasiteleri arasındaki farkın 8 yıl üzerinden hesaplanması; yaşa, evlilik süresine ve çocuklara göre düzeltmeler uygulanır.
- Yaş: 45 yaş esas alınarak yıl başına ±%1
- Evlilik süresi: 28 yıl esas alınarak yıl başına ±%3,57
- Çocuklar: 3. çocuktan itibaren +%16
Martin Saint-Léon yöntemi
Geliştiren: Dominique Martin Saint-Léon, hâkim
İlke: yaş/evlilik süresi tablosuna uygulanan bir ölçü birimi.
Ödenek = Birim × Puan
Üçte bir yöntemi
En yaygınBasit formül: uygulamada en yaygın kullanılan yöntem.
Örnek: 40 000 € gelir farkı, 20 yıl → Ödenek = 133 333 €
%20 × 8 yöntemi
Hızlı formül: 8 yıllık dönem.
Örnek: 40 000 € → Ödenek = 64 000 €
Sıkça sorulan sorular
Yargıtay (Cour de cassation) içtihatlarıyla yanıtlar
Denkleştirme ödeneği nedir?
Denkleştirme ödeneği, boşanma sırasında evliliğin sona ermesinin yarattığı yaşam düzeyi farkını telafi etmek için bir eşin diğerine ödediği para tutarıdır. Fransız Medeni Kanunu madde 270'te düzenlenmiştir.
Madde 270'e göre bu ödenek götürü (forfaitaire) niteliktedir ve evliliğin sona ermesinin eşlerin yaşam koşullarında yarattığı farkı telafi etmeyi amaçlar. Çocukları ilgilendiren nafakanın aksine yalnızca eski eşlere yöneliktir ve boşanmayla bozulan ekonomik dengeyi yeniden kurmayı amaçlar.
Temel içtihat
Yargıtay, denkleştirme ödeneğinin evliliğin sona ermesinin yarattığı bir farkı gerektirdiğini hatırlatır; bu nedenle eşlerin daha önce birlikte yaptıkları seçimlerden, örneğin malvarlıklarına ilişkin seçimlerden kaynaklanan bir fark dikkate alınmayabilir (Cass. 1re civ., 24 septembre 2014, n° 13-20.695, resmî kaynak).
Yargıtay ayrıca, Fransız Medeni Kanunu madde 270'te öngörülmeyen önemli bir fark koşulunu ekleyen bir kararı bozmuştur (Cass. 1re civ., 6 novembre 2013, n° 12-28.605, resmî kaynak).
Denkleştirme ödeneğini kimler talep edebilir?
Boşanmanın yaşam koşullarında bir fark yarattığı her eş denkleştirme ödeneği talep edebilir; boşanmanın türü önemli değildir: anlaşmalı boşanma (consentement mutuel), kusura dayalı boşanma (faute), evlilik birliğinin kesin olarak bozulması (altération définitive du lien conjugal) veya kabul edilen boşanma (divorce accepté).
Aile işleri hâkimi talebi Fransız Medeni Kanunu madde 271'deki yasal ölçütlere göre değerlendirir. Kanun asgari bir evlilik süresi şartı öngörmez; ancak uygulamada çok kısa evlilikler (2-3 yıldan kısa), istisnai durumlar dışında nadiren önemli bir ödeneğe yol açar.
Önemli içtihat
Yargıtay, boşanma kesinleşmediği sürece denkleştirme ödeneğinin ilk kez istinaf aşamasında talep edilebileceğini, ancak bunun için kabul edilebilir bir istinaf başvurusunun boşanma kararının kendisine de yönelmesi gerektiğini belirtmiştir (Cass. 1re civ., 11 mai 2023, n° 21-17.153).
Denkleştirme ödeneği nasıl hesaplanır?
Hesaplama, Fransız Medeni Kanunu madde 271'de sınırlayıcı olmayan biçimde sayılan 8 ölçüte dayanır: evlilik süresi, eşlerin yaşı, sağlık durumları, mesleki nitelikleri ve durumları, evlilik süresince yapılan mesleki tercihlerin sonuçları, mal rejiminin tasfiyesinden sonraki tahmini malvarlıkları, mevcut ve öngörülebilir hakları (özellikle emeklilik) ve emeklilik aylıkları bakımından durumları.
Resmî bir tablo bulunmadığından hukuk uygulayıcıları 4 temel yöntem kullanır: Depondt (bir noterin yöntemi), Martin Saint-Léon (bir hâkimin yöntemi), Üçte bir/yarı süre (en yaygın) ve %20 × 8 (basitleştirilmiş). Hesaplama aracımız, size gerçekçi bir aralık sunmak için bu 4 yöntemi uygular.
Hesaba katılmayan gelirlere ilişkin içtihat
Yargıtay, askerî malullük aylığının mesleki kazanç kayıplarını da tazmin ettiği ve o tarihte Fransız Medeni Kanunu madde 272'nin 2. fıkrasıyla hesaba katılmayan tutarlar arasında yer almadığı durumlarda dikkate alınabileceğine karar vermiştir; bu fıkra, maddenin 5 Haziran 2014'ten beri yürürlükte olan metninde artık yer almamaktadır (Cass. 1re civ., 9 novembre 2011, n° 10-15.381).
Aynı şekilde, aile yardımları (allocations familiales) gibi çocukların bakımına yönelik ödemeler, denkleştirme ödeneği değerlendirilirken bir eşe ait gelir sayılmaz (Cass. 1re civ., 15 février 2012, n° 11-11.000).
Service-Public'in bir denkleştirme ödeneği hesaplama aracı var mı?
Hayır, service-public.fr sitesi bir hesaplama aracı sunmaz. Fransız hükümeti denkleştirme ödeneği hakkında yalnızca F1760 numaralı bilgi sayfasıyla genel bilgi verir; bu sayfada bir hesaplama aracı bulunmaz.
Denkleştirme ödeneği hesaplama aracımız, hukuk uygulayıcılarınca benimsenen 4 hesaplama yöntemini (Depondt, Martin Saint-Léon, Üçte bir, %20×8) uygulayarak bu boşluğu doldurur. Basit bir bilgi sayfasından farklı olarak aracımız, gerçek durumunuza dayanan kişiselleştirilmiş, rakamsal bir tahmin sunar.
Hâkim 4 hesaplama yöntemiyle bağlı mıdır?
Hayır, kanun hiçbir yöntemi zorunlu kılmaz. Yargıtay yalnızca madde 270-271'in doğru uygulanıp uygulanmadığını ve esas hakkında karar veren hâkimlerin gerekçelerini denetler. Depondt ve Martin Saint-Léon yöntemleri, meslek mensuplarınca geliştirilmiş özel hesaplama araçlarıdır ve mahkemeleri bağlamaz.
Hâkim geniş bir takdir yetkisine sahiptir ve kararını madde 271'deki yasal ölçütler bakımından gerekçelendirmek zorundadır; belirli bir matematiksel formülle bağlı değildir. Uygulamada avukatlar ve noterler tutarlı tutarlar önermek için bu yöntemleri kullanır, ancak hâkim adil bulduğu tutarı belirlemekte serbesttir.
Hesaplama aracı bir avukatın yerini tutar mı?
Hayır, kesinlikle tutmaz. Hesaplama aracı size yol göstermek ve görüşmelerinize hazırlanmanıza yardımcı olmak için gösterge niteliğinde bir tahmin sunar; ancak hiçbir durumda bir aile hukuku avukatının hukuki uzmanlığının yerini tutmaz.
Denkleştirme ödeneğinin kesin tutarını, dosyanızı eksiksiz ve çekişmeli bir yargılama sonunda inceledikten sonra yalnızca aile işleri hâkimi (JAF) belirler. Hâkim durumunuzu madde 271'deki ölçütlere göre serbestçe takdir eder ve önceden belirlenmiş hiçbir hesaplama yöntemiyle bağlı değildir. Özel durumunuzu incelemek, uygun bir strateji oluşturmak, en uygun tutarı müzakere etmek ve süreci güvence altına almak için bir aile hukuku avukatıyla danışma görüşmesi vazgeçilmez olmaya devam eder.
İçtihat hatırlatması
Hâkim, denkleştirme ödeneği talebini boşanma kararının kesinleştiği (force de chose jugée) tarihe göre değerlendirir (Cass. 1re civ., 15 décembre 2010, n° 09-15.235, resmî kaynak). Bu nedenle eşlerin, boşanmanın kesinleştiği andaki mevcut ve öngörülebilir durumunu dikkate almak zorundadır.
Denkleştirme ödeneğinin ortalama tutarı nedir?
Tutar, duruma göre önemli ölçüde değişir. Noterlik ve yargı kararlarına ilişkin son istatistiklere göre ödenekler genellikle 30 000 € ile 150 000 € arasındadır; medyan ise 60 000-80 000 € civarındadır.
Bununla birlikte tutar çok daha düşük (farkın az olduğu 5-10 yıllık kısa evliliklerde 10 000-20 000 €) ya da çok daha yüksek (25 yılı aşan uzun evliliklerde varlıklı çiftler için 200 000-500 000 € veya daha fazla) olabilir. Tutar esas olarak gelir farkına, evlilik süresine, eşlerin malvarlıklarına ve yaşlarına bağlıdır. 2023'te Fransa'daki boşanmaların yaklaşık %30'unda denkleştirme ödeneği söz konusu olmuştur.
Boşanmada denkleştirme ödeneği zorunlu mudur?
Hayır, denkleştirme ödeneği kendiliğinden verilmez. Boşanmanın yaşam koşullarında aleyhine bir fark yarattığını düşünen eşin bunu açıkça talep etmesi gerekir.
Hâkim; boşanma eşlerin ilgili yaşam koşulları arasında bir dengesizlik yaratmıyorsa, talepte bulunan eşin yeterli kaynakları varsa, evliliğin kısa sürmesi ödeneği haklı kılmıyorsa veya özel koşullar nedeniyle hakkaniyet reddi gerektiriyorsa ödeneği vermeyi reddedebilir. Anlaşmalı boşanmada eşler tutarı serbestçe belirler veya denkleştirme ödeneği öngörmemeyi kararlaştırabilir.
Hakkaniyet istisnası (kusura dayalı boşanma)
Fransız Medeni Kanunu madde 270'in 3. fıkrasına göre “hakkaniyet gerektiriyorsa hâkim böyle bir ödeneği vermeyi reddedebilir” (çevirimiz); bu ret, ya madde 271'de öngörülen ölçütler göz önünde tutularak ya da boşanmaya ödeneği talep eden eşin tam kusuru nedeniyle karar verilmişse, ayrılığın özel koşulları dikkate alınarak mümkündür.
Yargıtay bu reddi dar sınırlar içinde tutar: ödenek ancak hakkaniyet gerektirdiğinde reddedilebilir; bu değerlendirme madde 271'deki ölçütlere göre ya da talepte bulunan eşin boşanmada tam kusurlu olması hâlinde ayrılığın özel koşulları dikkate alınarak yapılır. Yargıtay, boşanmaya ortak kusur nedeniyle karar verilmişken kadın eşin dürüstlüğe aykırı davranışına dayanan bir ret kararını bozmuştur; bu durumda ret ancak madde 271'deki ölçütlere göre değerlendirilen hakkaniyete dayanabilirdi (Cass. 1re civ., 28 février 2018, n° 17-11.979). Tarafları görüşlerini bildirmeye davet etmeden hakkaniyet gerekçesini kendiliğinden ileri süren bir istinaf mahkemesi kararını da bozmuştur (Cass. 1re civ., 6 mars 2019, n° 18-14.499).
Ödenek nasıl ödenir: toplu ödeme mi, irat mı?
Denkleştirme ödeneği üç şekilde ödenebilir: (1) Toplu ödeme (capital) olarak: tek seferde ya da en fazla 8 yıla yayılan taksitlerle (2000'den beri kanunun öncelik verdiği biçimdir ve vakaların %90'ını oluşturur). (2) Ömür boyu irat (rente viagère) olarak: ancak istisnai olarak, alacaklı eşin yaşı veya sağlık durumu ihtiyaçlarını karşılamasına imkân vermiyorsa hükmedilen ömür boyu aylık ödemeler (Fransız Medeni Kanunu madde 276). (3) Karma biçim: toplu ödeme ile iradın birlikte uygulanması.
Toplu ödeme, eski eşler arasındaki mali bağların kesin olarak koparılmasını sağlar; bu nedenle çoğunlukla bu yol kullanılır. Toplu ödeme hemen ve tek seferde, en fazla 8 yıla yayılan taksitlerle ya da bir malın veya bir hakkın (intifa, kullanma ve oturma hakkı) devriyle yapılabilir.
Temel kararlar
İradın yerine toplu ödeme: Ödeme yükümlüsü eş, iradın yerine toplu ödeme yapılmasını her zaman talep edebilir. Yargıtay özellikle yükümlünün toplu tutarı ödeyebilecek durumda olmasını ve alacaklı eşin yaşının veya sağlık durumunun bu değişikliğe engel olmamasını arar (Cass. 1re civ., 31 mai 2005, n° 03-12.217).
İradın süresi: Ömür boyu irat, alacaklı eşin ömründen daha kısa bir süreyle sınırlanacak şekilde değiştirilemez (Cass. 1re civ., 20 mars 2019, n° 18-10.119).
Eski tarihli iratlar: 1 Temmuz 2000'den önce hükmedilen iratlara madde 280 ve 280-1 uygulanır: ödeme yükümlüsünün ölümünde irat, mirasçılar ödemeyi sürdürmeyi kabul etmedikçe hemen muaccel olan bir toplu ödemeye dönüşür (Cass. 1re civ., 21 juin 2023, n° 21-17.077).
Denkleştirme ödeneği vergiye tabi midir?
Vergilendirme, ödeme biçimine bağlıdır. Her iki eşin vergi durumuna göre doğru seçimi yapmak büyük önem taşır.
Ödeme yükümlüsü eş için: Tek seferde toplu ödeme = gelirden indirilemez, ancak en fazla 7 625 € tutarında vergi indirimi (réduction d'impôt) sağlar; bkz. Fransız Genel Vergi Kanunu (Code général des impôts, CGI) madde 199 octodecies. Boşanmanın kesinleşmesinden itibaren en fazla 12 ay içinde taksitle yapılan toplu ödeme = aynı vergi indirimi: ödemelerin %25'i, bu dönemin tamamı için 30 500 € tutarındaki tavan içinde, yani en fazla 7 625 €. 12 aydan uzun süreye yayılan taksitli toplu ödeme = irat gibi vergiye tabi gelirden tamamen indirilebilir. Ömür boyu irat = vergiye tabi gelirden tamamen indirilebilir.
Alacaklı eş (ödemeyi alan) için: Tek seferde toplu ödeme = gelir vergisine tabi değildir (tam muafiyet). 12 aydan uzun süreye yayılan taksitli toplu ödeme = nafaka (pensions alimentaires) kategorisinde vergilendirilir. Ömür boyu irat = nafaka gibi vergilendirilir ve her yıl beyan edilir.
Denkleştirme ödeneği karardan sonra değiştirilebilir mi?
Değişiklik, Fransız Medeni Kanunu madde 276-3 ile sıkı biçimde sınırlandırılmıştır. Tutar, hâkimin başlangıçta belirlediği tutarın hiçbir zaman üzerine çıkarılamaz; irat, taraflardan birinin ya da diğerinin gelirlerinde veya ihtiyaçlarında önemli bir değişiklik olması hâlinde revize edilebilir, askıya alınabilir veya kaldırılabilir.
Değişiklik koşulları: Yalnızca ömür boyu veya süreli iratlar değiştirilebilir (önceden ödenmiş toplu tutarlar değiştirilemez). Değişiklik için “taraflardan birinin veya diğerinin kaynaklarında ya da ihtiyaçlarında önemli bir değişiklik” (çevirimiz) gerekir: işsizlik, malullük, gelirde önemli düşüş, alacaklı eşin yeniden evlenmesi, herkesçe bilinen fiilî birliktelik, erken emeklilik veya toplu iflas usulü (procédure collective). Değişiklik öngörülemeyen ve yükümlü eşin iradesi dışında gerçekleşmiş olmalıdır.
Değişikliğe ilişkin temel kararlar
Yürürlük tarihi: Değişiklik, hâkimin karar verdiği tarihten değil, “talep tarihinden” (çevirimiz) itibaren hüküm doğurur (Cass. 1re civ., 22 mars 2017, n° 16-13.152). Bu nedenle değişiklik ortaya çıkar çıkmaz aile işleri hâkimine (JAF) hızla başvurmak büyük önem taşır.
Kaynakların değerlendirilmesi: Yargıtay, yükümlü eşin giderleri değerlendirilirken ödediği gelir vergisini hesaba katmayan bir kararı bozmuştur (Cass. 1re civ., 15 décembre 2021, n° 20-18.058).
Eski tarihli iratlar: 1 Temmuz 2000'den önce belirlenen iratlarda değişiklik yalnızca önemli bir değişiklik hâlinde değil, iradın sürdürülmesi alacaklı eşe “açıkça aşırı bir avantaj” sağlayacaksa da mümkündür (çevirimiz; Cass. 1re civ., 28 mars 2018, n° 17-14.389).