Kohen Avocats hukuk bürosu, Paris'te anayasa hukuku ve QPC
Paris anayasa hukuku avukatı: davanız sırasında kanuna itiraz (QPC)
Öncelikli anayasaya uygunluk sorunu, ayrı ve gerekçeli dilekçe, iletme, Anayasa Konseyine sevk, duruşma ve kararın etkileri: hukuk büromuz sorunun ileri sürülmesinin yerinde olup olmadığını inceler ve hem kanuna itiraz eden taraf hem de kanunu savunan taraf için esasa bakan hâkim önünde ve Anayasa Konseyi (Conseil constitutionnel) önünde görev alabilir. Anayasa yargısı uyuşmazlıklarında sonucu önce yazılı başvurunun şekli ve bu başvurunun sunulduğu an belirler.
Hukuk büromuza 7/24 kesintisiz ulaşabilirsiniz. Hâkim bu sorunu re'sen ele almaz: sorun ayrı ve gerekçeli bir dilekçeyle ileri sürülmelidir (7 Kasım 1958 tarihli ordonnance, madde 23-1). İletme talebi reddedildikten sonra sorun, ancak uyuşmazlığın tamamını veya bir kısmını karara bağlayan karara karşı başvurulan kanun yolu sırasında yeniden tartışılabilir (madde 23-2). İdari yargı hâkimi önünde, kanun yoluna başvuran taraf itirazını başvuru süresi dolmadan önce sunar; istinafta karşı taraf ise itirazını herhangi bir süre koşuluna bağlı olmaksızın ileri sürebilir; her durumda ayrı ve gerekçeli bir dilekçeyle.
4,9/5
Google yorumlarının ortalama puanı270 yorum
Ceza hukuku alanındaki bu avukattan çok kaliteli bir destek aldım. Profesyonelliği, dosyaya tam hâkimiyeti ve yargılamanın her aşamasındaki sürekli ilgisi özellikle belirtilmeyi hak ediyor. İletişim açık, düzenli ve hızlıydı; durumuma uygun, net tavsiyeler aldım. Ceza hukukunda titiz ve etkili bir savunma arayan herkese bu avukatı tavsiye ederim.
Av. Kohen ceza davamı takip etti. Yaptığı işten çok memnunum ve kendisini hiç tereddüt etmeden size tavsiye ediyorum.
Mükemmel bir ceza avukatı; eski eşimin kötü niyetle talep ettiği bir koruma kararı (ordonnance de protection) sürecinde beni bu durumdan kurtardı
Mahkeme önündeki savunmam için bulunan çözümden çok memnunum. Çalışmalarınızda başarılar
Av. Hassan Kohen genç, deneyimli ve son derece yetkin bir avukat. Dinlemeyi çok iyi biliyor, empati yeteneği yüksek ve insani duyarlılığı güçlü. Ulaşılabilir ve hızlı; mesleğine tamamen hâkim.
Av. Hassan Kohen ile çok iyi bir deneyim yaşadım. Beni dikkatle dinlemek ve durumumu iyice anlamak için zaman ayırdı. İyi tavsiye veren, özenli ve ulaşılabilir, müvekkillerini doğru yöne yönlendirmeyi bilen bir avukat. Kendisini dinlemeyi bilen ve yetkin bir profesyonel arayanlara tereddütsüz tavsiye ediyorum.
Av. Kohen bize iyi danışmanlık verdi ve yanımızda oldu. Yaptığı her şey için kendisine teşekkür ederim.
Paris Barosu
Acil durumlar 7/24
Dosyanın ön incelemesi
Belgelerinizi gönderin. Analizinizi alın.
Av. Hassan Kohen
Paris Barosuna kayıtlı avukat; öncelikli anayasaya uygunluk sorunu, anayasa yargısı uyuşmazlıkları ve sözleşmeye uygunluk denetimiyle bağlantısı.
Fransa avukatlar rehberindeki resmî profil (CNB) · Google'da 4,9/5 (270 yorum)
Sayfa 1 Kasım 2026 tarihinde güncellenmiştir.
Kısa yanıt
Öncelikli anayasaya uygunluk sorunu (question prioritaire de constitutionnalité, QPC), bir tarafın yargılama sırasında bir yasal hükmün Anayasanın güvence altına aldığı hak ve özgürlükleri ihlal ettiğini ileri sürmesine imkân verir (Anayasa madde 61-1). Sorun, kabul edilemezlik yaptırımı altında ayrı ve gerekçeli bir dilekçeyle sunulur ve hâkim bunu re'sen ele alamaz (7 Kasım 1958 tarihli ordonnance, madde 23-1). Mahkeme, hüküm uyuşmazlığa uygulanacaksa, koşullarda değişiklik olması hâli saklı kalmak üzere daha önce Anayasaya uygun ilan edilmemişse ve sorun ciddiyetten yoksun değilse, sorunu iletir (madde 23-2). Danıştay (Conseil d'État) veya Yargıtay (Cour de cassation) üç ay içinde karar verir, ardından Anayasa Konseyi (Conseil constitutionnel) başvurunun kendisine ulaşmasından itibaren üç ay içinde karara bağlar (madde 23-4 ve 23-10). Anayasaya aykırı ilan edilen hüküm, kararın yayımlanmasıyla veya kararın belirlediği daha sonraki bir tarihte yürürlükten kalkar (Anayasa madde 62). Paris 16. bölgedeki Kohen Avocats hukuk bürosu, sorunun ileri sürülmesinin yerinde olup olmadığını inceler, dilekçeyi kaleme alabilir ve esasa bakan hâkim önünde savunabilir; Yargıtay ve Danıştay önünde ise mevzuatın öngördüğü hâllerde Danıştay ve Yargıtay nezdinde yetkili bir avukatın (avocat au Conseil d'État et à la Cour de cassation) imzası zorunludur. İletişim: +33 6 89 11 34 45.
Yargılama sırasında itiraz edilecek bir kanun, bir iletme reddi ya da savunulacak bir sorun mu var?
Durumunuzu anlamak
Anayasa yargısı uyuşmazlıkları ve QPC, açıklamalı
Anayasa Konseyine (Conseil constitutionnel), görülmekte olan bir dava sırasında Danıştay veya Yargıtayın sevkiyle başvurulabilir (Anayasa madde 61-1). Neye, nasıl ve kimin önünde itiraz edilebileceği, Anayasa Konseyinin neye karar verdiği ve bunun davanız için ne değiştirdiği.
Temel bilgiler
Kabul edilebilir bir QPC: yazmadan önce dört kontrol
Hâkimin ilk baktığı noktalar ve sorunu esas incelemeye geçilmeden başarısız kılan hususlar.
Görülmekte olan bir dava: sorun, bir mahkeme önündeki uyuşmazlık vesilesiyle ortaya çıkar (Anayasa madde 61-1). Hiç kimse kendisini rahatsız eden bir kanun için Anayasa Konseyine doğrudan başvuramaz.
Bir yasal hüküm: bir kanun, bir organik kanun, onaylanmış bir ordonnance (hükümetin yasama yetkisi devriyle çıkardığı kararname). Kararnameler (décrets) ve idari düzenleyici işlemler (arrêtés) bunun dışındadır (Nouveaux Cahiers du Conseil constitutionnel, n° 29); bunların hukuka uygunluğu idari yargı hâkimi önünde veya ceza davasının sonucu buna bağlı olduğunda ceza hâkimi önünde tartışılır (Fransız Ceza Kanunu (Code pénal) madde 111-5).
Anayasanın güvence altına aldığı bir hak veya özgürlük: 1958 Anayasası, 1789 İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi, 1946 Anayasası Başlangıç bölümü (Préambule), Cumhuriyet kanunlarınca tanınan temel ilkeler ve Çevre Şartı (Charte de l'environnement) (aynı kaynak).
Ayrı ve gerekçeli bir dilekçe: itiraz sebebi, kabul edilemezlik yaptırımı altında bu dilekçede sunulur ve hâkim bunu re'sen ele alamaz (7 Kasım 1958 tarihli ordonnance, madde 23-1).
İçtihat, yorumladığı metin aracılığıyla hedef alınabilir. Anayasa Konseyine göre « her yargılanan kişi, yerleşik bir içtihadi yorumun bu hükme kazandırdığı fiilî kapsamın Anayasaya uygunluğuna itiraz etme hakkına sahiptir » (çevirimiz) (décision n° 2010-39 QPC du 6 octobre 2010). Ancak yorumun mevcut ve yerleşik olması gerekir: Yargıtay iş dairesi (chambre sociale), mevcut durumda « itiraz edilen yasal hükümlere ilişkin yerleşik bir içtihadi yorum » (çevirimiz) bulunmadığını tespit ederek bir sorunun sevkini reddetmiştir (Cass. soc., 9 mai 2018, n° 18-40.007).
Düzenleyici işlemlerle sınır dikkatle izlenmelidir. Yargıtay ceza dairesi (chambre criminelle), yasal maddelerin arkasında gerçekte düzenleyici nitelikte bir maddeyi hedef alan bir sorunu kabul edilemez bulmuştur: daire, söz konusu hükümlerin « düzenleyici nitelikte olduğunu ve öncelikli anayasaya uygunluk sorununa konu olamayacağını » (çevirimiz) tespit etmiştir (Cass. crim., 25 février 2025, n° 24-86.402). Onaylanmamış bir ordonnance açısından cevap tarihe bağlıdır: yetki süresinin sona ermesinden itibaren, kanun alanına giren konularda, hükümleri « yasal hükümler olarak kabul edilmelidir » (çevirimiz) (décision n° 2020-843 QPC du 28 mai 2020).
Her şikâyet anayasal nitelikte değildir. Kanun koyucunun kendi yetkisini ihlal etmesi, « ancak Anayasanın güvence altına aldığı bir hak veya özgürlüğün etkilendiği durumda öncelikli anayasaya uygunluk sorununun dayanağı olarak ileri sürülebilir » (çevirimiz) (décision n° 2010-5 QPC du 18 juin 2010). Aynı şekilde, bir kanunun uluslararası bir taahhütle bağdaşmaması « Anayasaya aykırılık iddiası olarak kabul edilemez » (çevirimiz) (décision n° 2010-605 DC du 12 mai 2010): Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi başka bir itiraz sebebiyle ileri sürülür.
Usul
Ayrı dilekçeden sevke: koşullar, süreler, ret
Her aşamanın kendi kuralı vardır ve kabul edilemezlik bir şekil ayrıntısından kaynaklanabilir.
Zaman
Sorun ilk kez istinaf aşamasında (madde 23-1) ve hatta ilk kez temyiz aşamasında (madde 23-5) ileri sürülebilir.
Dilekçe
Hukuk hâkimi önünde (Fransız Hukuk Muhakemeleri Kanunu (code de procédure civile) madde 126-2) ve ceza hâkimi önünde (Fransız Ceza Muhakemesi Kanunu (Code de procédure pénale) madde R.* 49-21) ayrı ve gerekçeli dilekçe; idari yargı hâkimi önünde « question prioritaire de constitutionnalité » ibaresini taşıyan ayrı dilekçe (Fransız İdari Yargılama Kanunu (code de justice administrative) madde R.* 771-3).
Soruşturma ve ağır ceza
Soruşturma sırasında soruşturma dairesine (chambre de l'instruction) başvurulur (Fransız Ceza Muhakemesi Kanunu madde R.* 49-22). İtiraz sebebi jürili ağır ceza mahkemesi (cour d'assises) önünde ileri sürülemez; bu mahkemenin kararına karşı istinaf yoluna başvurulması hâlinde, istinaf beyanına eklenen ve derhal Yargıtaya iletilen bir dilekçeyle ileri sürülür (madde 23-1).
Üç koşul
Hüküm uyuşmazlığa veya yargılamaya uygulanabilir olmalı ya da kovuşturmanın dayanağını oluşturmalıdır; koşullarda değişiklik hâli saklı kalmak üzere, Anayasa Konseyinin bir kararının gerekçesinde ve hüküm fıkrasında Anayasaya uygunluk beyanı bulunmamalıdır; sorun ciddiyetten yoksun olmamalıdır. Mahkeme gecikmeksizin karar verir (madde 23-2).
İletme
İletme kararı, verilmesinden itibaren sekiz gün içinde Danıştaya veya Yargıtaya gönderilir ve bu karara karşı hiçbir kanun yoluna başvurulamaz (madde 23-2).
İkinci filtre
Danıştay veya Yargıtay üç aylık bir süreye sahiptir. Sevk, ilk iki koşulun yanı sıra sorunun yeni veya ciddi olmasını gerektirir (madde 23-4). Bu süre içinde karar verilmezse sorun Anayasa Konseyine iletilir (madde 23-7).
Anayasa Konseyi
Konsey, çelişmeli yazılı görüşlerin alınmasının ve istisnai durumlar dışında aleni bir duruşmanın ardından, kendisine başvurulmasından itibaren üç ay içinde karar verir (madde 23-10).
İletme reddinin etkileri derhal doğar. Ret kararı, mahkemenin bu itiraz sebebi bakımından elini çekmesi sonucunu doğurur (Fransız Hukuk Muhakemeleri Kanunu madde 126-6, Fransız Ceza Muhakemesi Kanunu madde R.* 49-27, Fransız İdari Yargılama Kanunu madde R.* 771-10). Bir istisna vardır: ret yalnızca hükmün uygulanamaz olmasına veya ceza davasında hükmün kovuşturmanın dayanağını oluşturmamasına dayanıyorsa, sonunda bu hükmü uygulamak isteyen mahkeme ret kararından dönebilir ya da idari yargı hâkimi önünde bu kararı yok hükmünde sayabilir ve sorunu iletebilir. Bunun dışında ret kararına « ancak uyuşmazlığın tamamını veya bir kısmını karara bağlayan karara karşı başvurulan kanun yolu vesilesiyle itiraz edilebilir » (çevirimiz) (madde 23-2). Derhal başvurulan bir kanun yolu sonuç vermez: Paris istinaf mahkemesi, mevzuatın « ilk derece mahkemesinin önüne getirilen bir öncelikli anayasaya uygunluk sorunu hakkında verdiği karara karşı istinaf yoluna başvurulabileceğini » öngörmediğine karar vermiştir (çevirimiz) (CA Paris, pôle 6, ch. 12, 16 mai 2025, n° 20/05553). Yargıtay ceza dairesi temyiz başvurusu için de aynı çözümü benimser; itirazın, sorunu « yeniden ileri süren » bir dilekçe şeklinde yapılması gerekir (çevirimiz) (Cass. crim., 9 janvier 2018, n° 17-86.231).
İdari yargı hâkimi önünde kanun yoluna başvuran taraf, itirazını « idari dava açma süresi içinde ve ayrı ve gerekçeli bir dilekçeyle » sunar (çevirimiz) (CE, 21 juin 2021, n° 445346); dilekçeye ret kararının bir örneği eklenir (madde R.* 771-12, madde R.* 771-16). İstinafta karşı taraf itirazını « herhangi bir süre koşuluna bağlı olmaksızın » (çevirimiz) ileri sürebilir; bu, katılma yoluyla başvurunun mümkün olmadığı seçim uyuşmazlıklarında da geçerlidir, ancak her durumda ayrı ve gerekçeli bir dilekçe gerekir (CE, 21 juin 2021, n° 445346). Ret kararına istinaf mahkemesi önünde itiraz etmeyen kişi bunu temyizde telafi edemez: Danıştay, « aynı şikâyetlere dayanan ve idare mahkemesine sunulanlarla aynı hükümlere ilişkin » bir sorunu sevk etmeden reddetmiştir (çevirimiz) (CE, 30 novembre 2020, n° 443970).
Hâkim cevap vermek ve usule uymak zorundadır. Önüne getirilen bir sorunun iletilmesi hakkında karar vermeyen bir istinaf mahkemesinin kararı bozulmuş, Yargıtay « Bu şekilde karar vermekle istinaf mahkemesi yetkisini aşmıştır. » (çevirimiz) değerlendirmesinde bulunmuştur (Cass. 2e civ., 2 mars 2023, n° 21-11.499). Buna karşılık, elde edilen bir iletme kararı incelemeyi güvence altına almaz: adli yargı mahkemesi önünde, savcılık davanın tarafı değilse dosya, itiraz sebebi ileri sürülür sürülmez savcılığa bildirilir (madde 23-1) ve Yargıtay iş dairesi, bir iş mahkemesinin (conseil de prud'hommes) bu bildirim yapılmadan ilettiği bir sorunu kabul edilemez bulmuştur (Cass. soc., 17 décembre 2025, n° 25-40.032).
Taraflar ve aktörler
Sorunu kim ileri sürer, kim imzalar, kim savunur
Kanuna itiraz eden taraf ile kanunu savunan taraf aynı refleksleri taşımaz ve her mahkemenin kendine özgü temsil kuralları vardır.
Hükme itiraz ediyorsunuz
- Tam olarak uygulanacak metni ve bu metnin ilgili sürümünü, ardından ihlal edilen hak veya özgürlüğü belirlemek.
- Anayasa Konseyinin bu hükmü daha önce Anayasaya uygun ilan etmediğini doğrulamak ya da koşullardaki değişikliği ortaya koymak.
- Ayrı dilekçeyi zamanında sunmak ve olası bir ret kararına itirazı hazırlamak.
Hükmü savunuyorsunuz
- Kabul edilebilirliği tartışmak: ayrı dilekçe, taraf sıfatı, imza, sunulma zamanı.
- Metnin uyuşmazlığa uygulanamayacağını veya sorunun ciddi olmadığını göstermek.
- Her aşamada yazılı görüş sunmak ve yürürlükten kaldırmanın uyuşmazlık üzerindeki etkilerini öngörmek.
Esasa bakan hâkim önünde temsil kuralları, başvurulan mahkemenin kurallarıdır. Avukatla temsilin zorunlu olduğu yerlerde sorun « ancak avukat aracılığıyla ileri sürülebilir » (çevirimiz); diğer durumlarda taraf, ayrı ve gerekçeli olması gereken dilekçeyi bizzat sunabilir (Nouveaux Cahiers du Conseil constitutionnel, n° 29).
Yargıtay önünde, hukuk davalarında taraflar, aksine bir hüküm bulunmadıkça, Danıştay ve Yargıtay nezdinde yetkili bir avukat tutmak zorundadır (Fransız Hukuk Muhakemeleri Kanunu madde 973) ve temsilin zorunlu olduğu alanlarda iletilen bir soruna ilişkin görüşler bu avukat tarafından imzalanır (madde 126-9). Yaptırım açıktır: « Kabul edilebilir bir temyiz başvurusu bulunmadığından, bu temyiz başvurusu vesilesiyle Yargıtay önünde sunulan öncelikli anayasaya uygunluk sorunu kabul edilemez. » (çevirimiz) (Cass. 2e civ., 13 mars 2025, n° 24-50.042). Ceza davalarında da görüşler böyle bir avukat tarafından imzalanır; ancak görüşlerin hükümlüden, basın davalarında katılandan (partie civile) veya 567-2, 574-1 ve 574-2. maddelerde öngörülen hâllerde temyiz başvurusunda bulunan taraftan gelmesi durumu bunun dışındadır (Fransız Ceza Muhakemesi Kanunu madde R.* 49-30). Yargıtay ceza dairesi, « başvurucunun bizzat kendisi tarafından değil, Danıştay ve Yargıtay nezdinde yetkili avukat olmayan avukatı tarafından imzalanmış » bir dilekçeyi dikkate almamıştır (çevirimiz) (Cass. crim., 20 octobre 2026, n° 26-84.940).
Danıştay önünde dava dilekçesi ve diğer dilekçeler, kural olarak ve kabul edilemezlik yaptırımı altında, Danıştay nezdinde yetkili bir avukat tarafından sunulur (Fransız İdari Yargılama Kanunu madde R. 432-1); bunun istisnaları, özellikle iptal davaları (recours pour excès de pouvoir) ve seçim uyuşmazlıkları bakımından mevcuttur (madde R. 432-2). İletilen bir sorunda, sevk eden mahkeme önündeki avukat muafiyeti görüşler için de geçerlidir; aksi hâlde görüşler Danıştay ve Yargıtay nezdinde yetkili bir avukat tarafından sunulur (madde R.* 771-20). Hukuk büromuz Danıştay ve Yargıtay nezdinde yetkili avukat (avocat aux Conseils) değildir: bu durumlarda dosyayı görevlendirilen bu avukat için hazırlayabilir, ancak onun yerine imza atmaz.
Anayasa Konseyi önünde yargılama yazılı ve çelişmelidir; bildirimler elektronik yolla yapılır ve görüşlerin sunulması için belirlenen tarih « ertelenemez » (çevirimiz) (iç tüzük (règlement intérieur), madde 1 ve 3). Duruşmada tarafların ve kabul edilen müdahillerin temsilcileri, « Danıştay ve Yargıtay nezdinde yetkili avukat veya avukat iseler » (çevirimiz) sözlü görüşlerini sunar (madde 10). Dolayısıyla hukuk büromuz, dosyayı inceledikten sonra bir taraf veya kabul edilmiş bir müdahil adına Konsey önünde görev alabilir.
Hukuk büromuzun her dosyada incelediği noktalar:
Sonuçlar
Kararın etkileri, önceden denetim, AİHM ve Avrupa Birliği hukuku
Lehe bir karar dosyanız üzerinde her zaman etki doğurmaz: her şey, Anayasa Konseyinin kararın zaman bakımından etkisi hakkında neye hükmettiğine bağlıdır.
Yürürlükten kaldırma
Anayasaya aykırı hüküm, kararın yayımlanmasından veya kararın belirlediği daha sonraki bir tarihten itibaren yürürlükten kalkar ve Anayasa Konseyi, hükmün doğurduğu etkilerin hangi koşullar ve sınırlar içinde sorgulanabileceğini belirler (Anayasa madde 62).
Görülmekte olan davalar
« Kural olarak, Anayasaya aykırılık beyanı öncelikli anayasaya uygunluk sorununu ileri sürenin lehine sonuç doğurmalıdır ve Anayasaya aykırı ilan edilen hüküm, Anayasa Konseyi kararının yayımlandığı tarihte görülmekte olan davalarda uygulanamaz. » (çevirimiz) (décision n° 2026-1203 QPC du 5 juin 2026).
Erteleme
Yürürlükten kaldırma ertelenebilir. Gözaltı (garde à vue) bakımından 1 Temmuz 2011 tarihine ertelenmiş ve « bu tarihten önce Anayasaya aykırı ilan edilen hükümler uyarınca alınan tedbirlere, bu aykırılığa dayanılarak itiraz edilemez » (çevirimiz) (décision n° 2010-14/22 QPC du 30 juillet 2010).
Çekince
Metin, bir yorum çekincesi (réserve d'interprétation) kaydıyla Anayasaya uygun kabul edilerek yürürlükte kalabilir. Anayasa Konseyi bu şekilde, iş kazalarının tazminine ilişkin kuralların, işverenin affedilemez kusuru (faute inexcusable) hâlinde, « aynı kişilerin aynı mahkemeler önünde, Sosyal Güvenlik Kanunu'nun (code de la sécurité sociale) IV. kitabının kapsamadığı tüm zararların işveren tarafından tazminini talep etmelerine engel olamayacağına » karar vermiştir (çevirimiz) (décision n° 2010-8 QPC du 18 juin 2010).
Bağlayıcılık
Anayasa Konseyinin kararlarına karşı hiçbir kanun yoluna başvurulamaz; bu kararlar kamu makamlarını ve tüm idari ve yargısal makamları bağlar (madde 62). Bir maddi hata ancak Resmî Gazete'de (Journal officiel) yayımlanmasından itibaren yirmi gün içinde düzeltme talebine konu olabilir (iç tüzük, madde 13).
Yürürlükten kaldırma tek başına tazminat hakkı doğurmaz. Danıştay, Anayasaya aykırı bir kanun nedeniyle Devletin sorumluluğunu ancak « Anayasa Konseyi bu hükmü 61-1. madde temelinde Anayasaya aykırı ilan etmişse » veya bazı durumlarda 61. maddeye dayanan bir denetim vesilesiyle, Anayasa Konseyi kararının buna engel olmaması koşuluyla kabul eder ve « zararın gerçekliğini ve kanunun Anayasaya aykırılığı ile bu zarar arasında doğrudan bir illiyet bağının varlığını ispat etmek zarar görene düşer » (çevirimiz) (CE, Ass., 24 décembre 2019, n° 425983). Bu davada şirketin temyiz başvurusu reddedilmiştir. Anayasa Konseyi de kendisine « Devletin sorumluluğuna gidilmesine engel olma » (çevirimiz) yetkisi tanımaktadır (décision n° 2026-1203 QPC du 5 juin 2026).
Önceden (a priori) denetim farklı bir mantığa tabidir. Organik kanunlar ve meclis içtüzükleri, yürürlüğe konulmadan veya uygulanmaya başlanmadan önce Anayasa Konseyine sunulur; olağan kanunlar ise yürürlüğe konulmadan önce Cumhurbaşkanı, Başbakan, meclis başkanları veya altmış milletvekili ya da senatör tarafından Konseye götürülebilir ve Konsey bir ay içinde, Hükümetin talebi üzerine acil durumlarda sekiz güne indirilen süre içinde karar verir (Anayasa madde 61). Kanundan etkilenen bir kişi Anayasa Konseyine başvuramaz, ancak Konseye bir dış katkı (contribution extérieure) gönderebilir. 2019'dan bu yana Anayasa Konseyi bu katkıların metnini yayımlamaktadır; bu katkılar « yargılama belgesi niteliği taşımaz » (çevirimiz) ve Konseyi cevap vermekle yükümlü kılmaz (24 Mayıs 2019 tarihli basın açıklaması); Konseyin 2022 tarihli iç tüzüğü bu uygulamayı yazılı hâle getirmiştir (décision n° 2022-152 ORGA, basın açıklaması). Anayasa madde 61 uyarınca Anayasa Konseyine başvuru hakkındaki yazımıza bakınız.
Sözleşmeye uygunluk ile Anayasaya uygunluk aynı şey değildir. Her iki itiraz sebebiyle karşı karşıya kalan hâkim, öncelikle sorunun iletilmesi hakkında karar verir (madde 23-2); ancak Anayasa Konseyi kararlarının bağlayıcılığı, « idari ve adli yargı mercilerinin, Anayasaya uygun ilan edilmiş olsa bile, bu taahhütlerle bağdaşmayan bir yasal hükme karşı bu taahhütlere üstünlük tanıma yetkisini sınırlamaz » (çevirimiz) (décision n° 2010-605 DC du 12 mai 2010). Avrupa Birliği Adalet Divanı bu mekanizmayı, mahkemelerin özellikle « yargılamanın uygun gördükleri her aşamasında, hatta anayasaya uygunluk denetimine ilişkin ara usulün sonunda dahi, gerekli gördükleri her türlü ön karar sorusunu Divana yöneltme » konusunda serbest kalmaları koşuluyla kabul etmektedir (çevirimiz) (CJUE, gr. ch., 22 juin 2010, Melki et Abdeli, C-188/10 et C-189/10).
Strateji ve ilgili sayfalar
Alanlara göre QPC ve hukuk büromuzun diğer yolları
Bazı kararlar, bir sorunun her uyuşmazlık türünde neyi değiştirebileceğini göstermektedir. Bu kararlar başka hiçbir dosyanın sonucu hakkında fikir vermez.
Ceza hukuku: suç tanımı, ceza ve yargılama güvenceleri. Fransız Ceza Muhakemesi Kanunu'nun gözaltına ilişkin birçok maddesi Anayasaya aykırı ilan edilmiştir (décision n° 2010-14/22 QPC du 30 juillet 2010) ve tutuklu bir kişi, bu yolla yapılabilen bir talebi desteklemek üzere dilekçeyi ceza infaz kurumu müdürüne teslim edebilir (Fransız Ceza Muhakemesi Kanunu madde R.* 49-24).
Vergi hukuku: yaptırımlar ve tahsilat. Yargıtay ticaret dairesi (chambre commerciale), haciz muhatabı üçüncü kişinin mahkûmiyetine ilişkin, « cezalandırma niteliğinde bir yaptırım olarak değerlendirilebilecek » (çevirimiz) bir sorunu sevk etmiştir (Cass. com., 11 mars 2026, n° 25-40.034); Anayasa Konseyi metni iptal etmiş ve kararının « işbu kararın yayımlandığı tarihte kesin hükme bağlanmamış tüm davalara uygulanacağını » belirtmiştir (çevirimiz) (décision n° 2026-1203 QPC du 5 juin 2026). Vergi kaçakçılığı (fraude fiscale) bakımından bir çekince, Genel Vergi Kanunu'nun (code général des impôts) 1729. maddesindeki vergi cezalarıyla 1741. maddesindeki cezai yaptırımın birlikte uygulanmasını en ağır vakalarla sınırlamaktadır (décision n° 2016-545 QPC du 24 juin 2016).
Sosyal hukuk: tazminat, girişim özgürlüğü, katılım. İşverenin affedilemez kusuruna ilişkin çekince, sosyal güvenlik mahkemeleri önünde tazmin edilebilecek zararların kapsamını genişletmiştir (décision n° 2010-8 QPC du 18 juin 2010).
Ticaret hukuku: yaptırımlar ve kovuşturmaların çakışması. Anayasa Konseyi, hem içeriden öğrenenlerin ticareti suçunu (délit d'initié) hem de bu konudaki idari ihlali (manquement d'initié) cezalandıran maddelerin, Konseyin belirlediği kişiler bakımından « suç ve cezaların gerekliliği ilkesini ihlal ettiğine » karar vermiş (çevirimiz) ve yürürlükten kaldırmayı 1 Eylül 2016 tarihine ertelemiştir (décision n° 2014-453/454 QPC et 2015-462 QPC du 18 mars 2015).
Yabancılar hukuku: oturum, insani yardım, idari gözetim. « Kardeşlik ilkesinden, ulusal topraklarda bulunmasının hukuka uygun olup olmadığına bakılmaksızın, insani amaçla başkasına yardım etme özgürlüğü doğar. » (çevirimiz) (décision n° 2018-717/718 QPC du 6 juillet 2018).
Alana göre hukuk büromuzun diğer sayfaları konuyu devralır:
Paris kamu hukuku avukatı: anayasa yargısı uyuşmazlıklarının bağlı olduğu hukuk alanının sayfası.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) avukatı: şikâyet Anayasadan çok Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamına girdiğinde.
İstinaf mahkemesi avukatı: sorun ilk kez istinaf aşamasında ileri sürülebilir ve iletme reddine bu aşamada itiraz edilir.
Seçilmiş temsilcilerin ceza savunması: özellikle görevle bağdaşmayan çıkar edinme (prise illégale d'intérêts) nedeniyle kovuşturulan seçilmiş temsilci için; bu savunma, uygulanan metnin tartışılmasını da içerebilir.
Ekonomik ceza hukuku avukatı: yaptırımların birleşmesi sorununun da gündeme geldiği ekonomik ve mali kovuşturmalar için.
SSS
Sıkça sorulan sorular
Yürürlükteki metinlere ve doğrulanmış kararlara dayanan on dört ayrıntılı yanıt.
Öncelikli anayasaya uygunluk sorunu nedir ve ne işe yarar?
Bir davanın tarafının, bir yasal hükmün Anayasanın güvence altına aldığı hak ve özgürlükleri ihlal ettiğini ileri sürme hakkıdır (Anayasa madde 61-1). Anayasa Konseyine (Conseil constitutionnel) bu yolla Danıştay (Conseil d'État) veya Yargıtayın (Cour de cassation) sevkiyle başvurulur, hiçbir zaman doğrudan başvurulmaz. Bu usulden önce yürürlüğe girmiş bir kanun böyle bir denetimden kaçıyordu; bugün yargılanan kişi bu denetimi kendi uyuşmazlığı vesilesiyle sağlayabilir.
Sorunun iki yönlü bir yararı vardır. Anayasaya aykırı ilan edilen bir hüküm yürürlükten kaldırıldığından (Anayasa madde 62), sorun kovuşturmanın veya talebin dayandığı metni ortadan kaldırabilir; ayrıca bir yorum çekincesiyle metnin anlamını belirleyebilir. Kural olarak Anayasaya aykırılık beyanı, Anayasa Konseyinin zaman bakımından aksine karar verme yetkisi saklı kalmak üzere, « öncelikli anayasaya uygunluk sorununu ileri sürenin lehine sonuç doğurmalıdır » (çevirimiz) (décision n° 2026-1203 QPC du 5 juin 2026).
Sorunun « öncelikli » olarak adlandırılmasının nedeni, hem Anayasaya uygunluk hem de sözleşmeye uygunluk itiraz sebebiyle karşı karşıya kalan hâkimin önce birincisinin iletilmesi hakkında karar vermesidir (7 Kasım 1958 tarihli ordonnance, madde 23-2). Son olarak, Anayasa Konseyine başvurulduktan sonra asıl davanın sona ermesi, sorunun incelenmesini etkilemez (madde 23-9). Dolayısıyla bir kişinin dosyası, kendi uyuşmazlığını aşan bir kuralın yargılanmasını sağlayabilir.
Anayasa hukuku avukatı bir QPC'de ne yapar?
Önce sorunun dosyada bir anlam taşıyıp taşımadığına karar verir. Hükmün uyuşmazlığa veya yargılamaya uygulanabilir olması ya da kovuşturmanın dayanağını oluşturması ve koşullarda değişiklik hâli saklı kalmak üzere Anayasa Konseyinin bu hükmü daha önce Anayasaya uygun ilan etmemiş olması gerekir (7 Kasım 1958 tarihli ordonnance, madde 23-2). Ardından Anayasa Konseyinin ileri sürülen hakka ilişkin kararlarını, metnin ilgili sürümünü ve yürürlükten kaldırmanın uyuşmazlık üzerindeki olası etkisini araştırır.
Ayrı dilekçeyi kaleme alır, ilgili hükmü ve ihlal edilen hak veya özgürlüğü belirtir ve sorunu esasa bakan hâkimin duruşmasında savunur. Sonraki aşamaları da hazırlar: olası bir ret kararına itiraz, imzası gerektiğinde dosyanın Danıştay ve Yargıtay nezdinde yetkili avukata iletilmesi, avukatların sözlü görüş sunmaya kabul edildiği Anayasa Konseyi önünde yazılı görüşler ve sözlü savunma (iç tüzük, madde 10).
Yazım önemlidir, çünkü hâkim sorunu ileri sürüldüğü şekliyle inceler. Doğru metni hedef almayan bir sorun başarısız olur: Yargıtay ceza dairesi, gerçekte düzenleyici nitelikte bir maddeyi tartışan sorunu kabul edilemez bulmuştur (Cass. crim., 25 février 2025, n° 24-86.402). Hukuk büromuz, dosyayı inceledikten sonra hükme itiraz eden taraf, hükmü savunan taraf veya davaya müdahale etmek isteyen üçüncü kişi için görev alabilir. Bir sorunun ileri sürülmemesi de tavsiye edilebilir; örneğin başka bir itiraz sebebi müvekkilin ihtiyacına daha hızlı cevap veriyorsa.
Hangi hükme ve hangi hak ve özgürlükler adına itiraz edilebilir?
Bir yasal hüküm (Anayasa madde 61-1): kanun, organik kanun, onaylanmış ordonnance, Yeni Kaledonya'nın yerel kanunu (loi du pays). Kararnameler (décrets), idari düzenleyici işlemler (arrêtés) ve bireysel kararlar bu yola tabi değildir (Nouveaux Cahiers du Conseil constitutionnel, n° 29): bunların hukuka uygunluğu, ceza davasının sonucu buna bağlı olduğunda ceza hâkimi de dahil olmak üzere yetkili hâkim önünde tartışılır (Fransız Ceza Kanunu madde 111-5). Yargıtay ceza dairesi de « düzenleyici nitelikte olan ve öncelikli anayasaya uygunluk sorununa konu olamayan » hükümleri dikkate almaz (çevirimiz) (Cass. crim., 25 février 2025, n° 24-86.402). Onaylanmamış bir ordonnance, yetki süresi sona ermişse kanun alanına giren konular bakımından hedef alınabilir (décision n° 2020-843 QPC du 28 mai 2020).
Bir içtihat, yerleşik ise metin aracılığıyla eleştirilebilir. Anayasa Konseyi her yargılanan kişiye, « yerleşik bir içtihadi yorumun bu hükme kazandırdığı fiilî kapsama » itiraz etme hakkı tanır (çevirimiz) (décision n° 2010-39 QPC du 6 octobre 2010). Ancak bu kararda hüküm Anayasaya uygun ilan edilmiştir. Yargıtay iş dairesinin karar verdiği gibi, yerleşmiş bir yorum bulunmaması nedeniyle sevk de başarısız olabilir (Cass. soc., 9 mai 2018, n° 18-40.007).
İleri sürülebilecek haklar 1958 Anayasasında, 1789 İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisinde, 1946 Anayasasının Başlangıç bölümünde, Cumhuriyet kanunlarınca tanınan temel ilkelerde ve Çevre Şartında yer alır. Bir uluslararası antlaşmadan kaynaklanan şikâyet bunlar arasında değildir: böyle bir şikâyet « Anayasaya aykırılık iddiası olarak kabul edilemez » (çevirimiz) (décision n° 2010-605 DC du 12 mai 2010). Kanun koyucunun kendi yetkisini ihlal etmesi, ancak bir hak veya özgürlüğü etkiliyorsa işe yarar (décision n° 2010-5 QPC du 18 juin 2010).
QPC hangi aşamada ve hangi mahkemeler önünde, ağır ceza yargılaması dahil, ileri sürülür?
Danıştay veya Yargıtay denetimine tabi her mahkeme önünde, ilk derecede, ilk kez istinafta (7 Kasım 1958 tarihli ordonnance, madde 23-1) ve hatta ilk kez temyizde (madde 23-5). Hâkim sorunu re'sen ele alamadığından, sorun tarafın girişimine bağlıdır.
Ceza yargılamasının kendine özgü kuralları vardır. Soruşturma sırasında soruşturma dairesine (chambre de l'instruction) başvurulur; dilekçe soruşturma hâkiminin (juge d'instruction), özgürlükler ve tutuklama hâkiminin (JLD) veya çocuk hâkiminin kalemine de sunulabilir (Fransız Ceza Muhakemesi Kanunu madde R.* 49-22). Yargıtay ceza dairesi, bir özgürlükler ve tutuklama hâkiminin « soruşturma dairesine başvurulmaksızın » (çevirimiz) doğrudan Yargıtaya ilettiği bir sorunu kabul edilemez bulmuştur (Cass. crim., 7 mai 2019, n° 19-90.011).
İtiraz sebebi jürili ağır ceza mahkemesi (cour d'assises) önünde ileri sürülemez. İlk derecede verilen bir karara karşı istinaf yoluna başvurulması hâlinde, istinaf beyanına eklenen ve derhal Yargıtaya iletilen bir dilekçeyle ileri sürülür (madde 23-1). Bu yol jürili ağır ceza mahkemesine özgüdür. İl ağır ceza mahkemesi (cour criminelle départementale) bakımından « böyle bir itiraz sebebinin Yargıtay denetimine tabi her yargılama mercii önünde ileri sürülebileceği ilkesine hiçbir istisna öngörülmemiştir » (çevirimiz): sorun istinaf sırasında doğrudan Yargıtaya değil, bu mahkemenin önünde ileri sürülür (Cass. crim., 9 septembre 2026, n° 26-90.015).
Temyiz aşamasında temyiz dilekçesinin kendisinin de kabul edilebilir olması gerekir: sorun « ancak temyiz sebeplerini içeren dilekçe kabul edilebilir ise kabul edilebilir » (çevirimiz) (Cass. crim., 20 octobre 2026, n° 26-84.940).
Ayrı ve gerekçeli dilekçe nasıl yazılır?
Yazılı beyanlardan (conclusions) ayrı, tamamen bu soruna ayrılmış bağımsız bir belge olarak. İtiraz sebebi, kabul edilemezlik yaptırımı altında bu dilekçede sunulur (7 Kasım 1958 tarihli ordonnance, madde 23-1) ve hem hukuk hâkimi hem de ceza hâkimi ayrı ve gerekçeli dilekçe bulunmamasını re'sen dikkate almak zorundadır (Fransız Hukuk Muhakemeleri Kanunu madde 126-2, Fransız Ceza Muhakemesi Kanunu madde R.* 49-21). Ceza yargılamasında tutuklu bir kişi, metinde öngörülen durumda dilekçeyi ceza infaz kurumu müdürüne teslim edebilir (madde R.* 49-24).
İdari yargı hâkimi önünde dilekçe ve varsa onu içeren zarf « question prioritaire de constitutionnalité » ibaresini taşır (Fransız İdari Yargılama Kanunu madde R.* 771-3). Temyiz başvurusunda ayrı dilekçe aynı ibareyi taşır (Fransız Hukuk Muhakemeleri Kanunu madde 126-10, Fransız Ceza Muhakemesi Kanunu madde R.* 49-31). Yargıtay ceza dairesi, « öncelikli anayasaya uygunluk sorunu bir temyiz başvurusu vesilesiyle ileri sürüldüğünde, ayrı bir dilekçeyle sunulması gerektiğini » (çevirimiz) hatırlatır ve aksi hâlde sorunu kabul edilemez bulur (Cass. crim., 19 novembre 2025, n° 25-84.362).
Esas bakımından dilekçe, hükmü ve ilgili sürümünü belirler, ihlal edilen hak veya özgürlüğü ortaya koyar ve üç iletme koşuluna cevap verir. Hükmün uyuşmazlığa neden uygulandığını gösterir, daha önce incelenip incelenmediğini belirtir ve sorunun neden ciddi olduğunu açıklar. Bildirimleri elektronik yolla yapılan Anayasa Konseyi önündeki yargılama için bir e-posta adresi bildirilmelidir (iç tüzük, madde 3).
Bir QPC'nin iletilmesinin üç koşulu nelerdir?
Birincisi, itiraz edilen hükmün uyuşmazlığa veya yargılamaya uygulanabilir olması ya da kovuşturmanın dayanağını oluşturmasıdır. İkincisi, hükmün Anayasa Konseyinin bir kararının gerekçesinde ve hüküm fıkrasında, « koşullarda değişiklik hâli saklı kalmak üzere » (çevirimiz), daha önce Anayasaya uygun ilan edilmemiş olmasıdır. Üçüncüsü, sorunun ciddiyetten yoksun olmamasıdır (7 Kasım 1958 tarihli ordonnance, madde 23-2).
Koşullarda değişiklik, « önceki karardan bu yana uygulanacak anayasal normlarda veya eleştirilen yasal hükmün kapsamını etkileyen hukuki ya da fiilî koşullarda meydana gelen değişikliklerle haklı kılındığında » (çevirimiz) yeni bir incelemeye imkân verir (décision n° 2009-595 DC du 3 décembre 2009). Yerleşik bir içtihat böyle bir değişiklik oluşturabilir, ancak « bu içtihadi yorumun Anayasaya uygunluk beyanından sonra ortaya çıkmış olması koşuluyla » (çevirimiz) (Cass. crim., 5 avril 2022, n° 22-80.434). Bu davada yorum daha önceye ait olduğundan sevk talebi reddedilmiştir.
Danıştay ve Yargıtay ikinci bir filtre uygular: ilk iki koşulu yeniden inceler ve sorun yeni ise veya ciddi nitelik taşıyorsa sevk eder (madde 23-4). Esasa bakan hâkim, Anayasa Konseyinin veya yüksek mahkemenin önünde zaten bulunan bir hükmü aynı gerekçelerle sorgulayan bir sorunu iletmek zorunda değildir; bu durumda karar vermeyi erteler veya kararını sonraya bırakır (Fransız Hukuk Muhakemeleri Kanunu madde 126-5, Fransız İdari Yargılama Kanunu madde R.* 771-6).
Süreler nelerdir ve dava durur mu?
Esasa bakan mahkeme gecikmeksizin karar verir ve iletme kararı, verilmesinden itibaren sekiz gün içinde gönderilir (7 Kasım 1958 tarihli ordonnance, madde 23-2). Danıştay veya Yargıtay, iletmenin kendisine ulaşmasından (madde 23-4) veya sorun doğrudan kendi önünde ileri sürüldüğünde itiraz sebebinin sunulmasından (madde 23-5) itibaren üç aylık bir süreye sahiptir. Bu süre içinde karar verilmezse sorun Anayasa Konseyine gönderilir (madde 23-7); Konsey, kendisine başvurulmasından itibaren üç ay içinde karar verir (madde 23-10).
Taraflar için Yargıtay önünde görüş sunma süresi, iletme kararından itibaren bir aydır (Fransız Hukuk Muhakemeleri Kanunu madde 126-9, Fransız Ceza Muhakemesi Kanunu madde R.* 49-30) ve acil durumlarda kısaltılabilir (madde 126-11, madde R.* 49-32). Danıştay önünde bu süre, iletme kararının tebliğinden itibaren bir ay ya da taraflara tanınan süredir (Fransız İdari Yargılama Kanunu madde R.* 771-20).
Sorun iletildiğinde mahkeme karar vermeyi erteler; ancak dosyanın hazırlanması devam eder ve mahkeme gerekli geçici veya koruyucu tedbirleri alabilir. Bir kişi dava nedeniyle özgürlüğünden yoksun bırakılmışsa veya dava özgürlüğü kısıtlayan bir tedbire son verilmesini amaçlıyorsa erteleme yapılmaz. Kanun veya düzenleyici işlem belirli bir süre içinde ya da acilen karar verilmesini öngörüyorsa hâkim beklemeden de karar verebilir; erteleme telafisi imkânsız veya açıkça aşırı sonuçlar doğurma riski taşıyorsa, sorunu ileten mahkeme derhal karara bağlanması gerekeni karara bağlayabilir (madde 23-3). Dolayısıyla sorun davayı her zaman durdurmaz.
Danıştay ve Yargıtay nezdinde yetkili bir avukat gerekli mi?
Esasa bakan hâkim önünde gerekli değildir: başvurulan mahkemenin kuralları uygulanır ve sorun yalnızca temsilin zorunlu olduğu durumlarda « ancak avukat aracılığıyla ileri sürülebilir » (çevirimiz) (Nouveaux Cahiers du Conseil constitutionnel, n° 29). Dolayısıyla hukuk büromuz bu çerçevede sorunu ilk derece mahkemeleri ve istinaf mahkemeleri önünde savunabilir.
Yargıtay önünde, hukuk davalarında taraflar, aksine bir hüküm bulunmadıkça, Danıştay ve Yargıtay nezdinde yetkili bir avukat (avocat aux Conseils) tutar (Fransız Hukuk Muhakemeleri Kanunu madde 973); temsilin zorunlu olduğu alanlarda iletilen bir soruna ilişkin görüşleri de bu avukat imzalar (madde 126-9). « Danıştay ve Yargıtay nezdinde yetkili bir avukat tarafından yapılmadığından temyiz başvurusu kabul edilemez. » (çevirimiz); sorun da onunla birlikte düşer (Cass. 2e civ., 13 mars 2025, n° 24-50.042).
Ceza davalarında görüşler böyle bir avukat tarafından imzalanır; hükümlü, basın davalarında katılan (partie civile) ve metinde belirtilen hâllerde temyiz başvurusunda bulunan taraf bunun dışındadır (Fransız Ceza Muhakemesi Kanunu madde R.* 49-30; bu madde madde 585 hükmüne atıf yapar). Danıştay ve Yargıtay nezdinde yetkili olmayan bir avukatın imzaladığı dilekçe kabul edilemez (Cass. crim., 20 octobre 2026, n° 26-84.940).
Danıştay önünde, sevk eden mahkeme önündeki avukat muafiyeti görüşler için de geçerlidir; aksi hâlde görüşler Danıştay ve Yargıtay nezdinde yetkili bir avukat tarafından sunulur (Fransız İdari Yargılama Kanunu madde R.* 771-20); kural olarak dava dilekçesi ve diğer dilekçeler de böyledir (madde R. 432-1), ancak madde R. 432-2 hükmündeki muafiyetler saklıdır. Hukuk büromuz Danıştay ve Yargıtay nezdinde yetkili avukat değildir ve onun yerine imza atmaz; dosyayı görevlendirilen bu avukat için hazırlayabilir. Anayasa Konseyi önünde avukatlar sözlü görüşlerini bizzat sunar (iç tüzük, madde 10).
Hâkim QPC'yi iletmeyi reddederse ne yapılmalı?
Derhal başvurulabilecek bir kanun yolu yoktur. Ret kararına « ancak uyuşmazlığın tamamını veya bir kısmını karara bağlayan karara karşı başvurulan kanun yolu vesilesiyle itiraz edilebilir » (çevirimiz) (7 Kasım 1958 tarihli ordonnance, madde 23-2). Yalnızca ret kararına yöneltilen bir istinaf veya temyiz başvurusu başarısız olur: « öncelikli anayasaya uygunluk sorununu iletmeyi reddeden karara karşı yapılan temyiz başvurusu kabul edilemez » (çevirimiz) (Cass. crim., 9 janvier 2018, n° 17-86.231) ve Paris istinaf mahkemesi istinaf başvurusu için de aynı yönde karar vermektedir (CA Paris, pôle 6, ch. 12, 16 mai 2025, n° 20/05553).
Ret kararı, mahkemenin bu itiraz sebebi bakımından elini çekmesi sonucunu doğurur; ancak ret yalnızca metnin uygulanamaz olmasına dayanıyorsa ve hâkim sonunda bu metni uygulamak istiyorsa karardan dönülebilir (Fransız Hukuk Muhakemeleri Kanunu madde 126-6, Fransız İdari Yargılama Kanunu madde R.* 771-10). İtiraz daha sonra, esasa ilişkin kanun yolu vesilesiyle yeni bir ayrı ve gerekçeli dilekçeyle yapılır (madde 126-2, Fransız Ceza Muhakemesi Kanunu madde R.* 49-29).
İdari yargı hâkimi takvimi belirli kurallara bağlar: asıl kanun yolunu desteklemek üzere itiraz, istinaf veya başvuru süresi dolmadan önce, ret kararının bir örneğiyle birlikte sunulur (madde R.* 771-12, madde R.* 771-16). İstinafta karşı taraf itirazını « herhangi bir süre koşuluna bağlı olmaksızın » (çevirimiz), her durumda ayrı ve gerekçeli bir dilekçeyle ileri sürebilir (CE, 30 novembre 2020, n° 443970). Danıştay, ayrı dilekçe bulunmadığı için bir itirazı kabul edilemez bulmuş (CE, 21 juin 2021, n° 445346) ve ret kararına istinafta itiraz etmemiş bir şirketin temyizde yeniden ileri sürdüğü sorunun sevkini reddetmiştir (CE, 30 novembre 2020, n° 443970).
Danıştay veya Yargıtayın Anayasa Konseyine başvurmayı reddetmesine karşı « hiçbir kanun yoluna başvurulamaz » (çevirimiz) (Nouveaux Cahiers du Conseil constitutionnel, n° 29): bu durumda uyuşmazlığın esasına ilişkin tartışma ve gerektiğinde sözleşmeye uygunluk itiraz sebebi kullanılabilir olmaya devam eder.
Taraf olmadan Anayasa Konseyi önünde müdahil olunabilir mi ve duruşma nasıl geçer?
« Özel bir menfaatini ispat eden » (çevirimiz) bir kişi, başvuru bildiriminde belirlenen ve Anayasa Konseyinin internet sitesinde belirtilen tarihten önce müdahale yoluyla görüş gönderebilir (iç tüzük, madde 1 ve 6). Bu sürenin aşılması, aynı sorunu bu nedenle iletilmemiş olan tarafa karşı ileri sürülemez. Müdahale kabul edilmezse ilgili kişiye bilgi verilir: Anayasa Konseyi örneğin Fransız Doping ile Mücadele Ajansının (Agence française de lutte contre le dopage) müdahalesini kabul etmemiştir (décision n° 2014-453/454 QPC et 2015-462 QPC du 18 mars 2015).
Danıştay önünde filtre daha dardır: sevk talep eden bir dilekçeyi destekleyen müdahale, « ancak müdahilin asıl dava çerçevesinde de müdahale etmiş olması koşuluyla » (çevirimiz) kabul edilebilir (CE, 12 novembre 2018, n° 423892).
Yazılı yargılama duruşmadan önce gelir. Taraflar ve makamlar ertelenemeyen bir tarihten önce görüşlerini, ardından bir cevap sunar: « Bu ikinci görüşlerin konusu yalnızca birincilere cevap vermek olabilir. » (çevirimiz) (madde 1). Cumhurbaşkanı, Başbakan ve meclis başkanlarına bilgi verilir; onlar da görüş sunabilir (7 Kasım 1958 tarihli ordonnance, madde 23-8).
Duruşma, istisnai durumlar dışında aleni yapılır (madde 23-10) ve « halka açık bir salonda canlı olarak yayınlanır » (çevirimiz) (madde 8). Sorunun okunmasının ve usulün hatırlatılmasının ardından avukatlar sözlü görüşlerini sunar (madde 10). Gerekçeli karar taraflara tebliğ edilir ve Resmî Gazete'de (Journal officiel) yayımlanır (madde 23-11).
Anayasa Konseyinin kararı davam için neyi değiştirir?
Üç sonuç söz konusudur. Hüküm Anayasaya uygun ilan edilebilir: uygulanmaya devam eder, uyuşmazlık kaldığı yerden sürer ve sorun ancak koşullarda değişiklik olması hâlinde yeniden gündeme gelebilir. Hüküm bir çekince kaydıyla uygun bulunabilir: bu durumda hâkim onu belirlenen anlamda uygular. Vergi kaçakçılığı bakımından, Genel Vergi Kanunu'nun 1729. maddesindeki vergi cezaları ile 1741. maddesindeki cezai yaptırım birlikte uygulandığında, benimsenen çekinceye göre bu son maddenin hükümleri « yalnızca vergiye tabi tutarların hileli olarak gizlenmesinin en ağır vakalarına uygulanır » (çevirimiz) (décision n° 2016-545 QPC du 24 juin 2016).
Son olarak hüküm Anayasaya aykırı ilan edilebilir. Bu durumda yayımla birlikte veya daha sonraki bir tarihte yürürlükten kalkar ve Anayasa Konseyi geçmişteki etkilerin hangi koşullar ve sınırlar içinde sorgulanabileceğini belirler (Anayasa madde 62). Konsey, « hem yürürlükten kaldırmanın tarihini belirleme ve etkilerini zaman içinde erteleme, hem de hükmün bu beyandan önce doğurduğu etkilerin sorgulanmasını öngörme yetkisine » sahiptir (çevirimiz) (décision n° 2026-1203 QPC du 5 juin 2026).
Dolayısıyla sonuç karardan karara değişir. 2026'da Anayasaya aykırılık beyanının « işbu kararın yayımlandığı tarihte kesin hükme bağlanmamış tüm davalara uygulanacağına » karar verilmiştir (çevirimiz) (décision n° 2026-1203 QPC du 5 juin 2026). 2010'da ise 1 Temmuz 2011 tarihine erteleme, daha önce alınmış gözaltı tedbirlerine bu Anayasaya aykırılığa dayanılarak itiraz edilmesi yolunu kapatmıştır (décision n° 2010-14/22 QPC du 30 juillet 2010). Böylece ilke bakımından lehe olan bir karar, onu elde eden kişinin dosyası üzerinde derhal etki doğurmayabilir.
Tazminat ayrıca Danıştayın belirlediği koşulları, özellikle zararın ve illiyet bağının ispatını gerektirir (CE, Ass., 24 décembre 2019, n° 425983).
QPC ne zaman başka bir itiraz sebebi yerine ileri sürülmeli?
Uygulanacak metin gerçekten sorunun kaynağıysa ve başka hiçbir itiraz sebebi onu bertaraf etmeye yetmiyorsa. Yargılama usulsüzse, metin olaylara uygulanmıyorsa veya delil eksikse, bu itiraz sebepleri doğrudan sonuç verebilir ve yazılı beyanlarda (conclusions) ileri sürülmeleri gerekir. Bu itiraz sebeplerine eklenen bir sorun onların yerini almaz.
Sözleşmeye uygunluk denetimiyle karşılaştırma ayrı bir incelemeyi gerektirir. Uyuşmazlığa bakan hâkim, Anayasaya uygun ilan edilmiş olsa bile bir uluslararası antlaşmaya aykırı bir kanunu kendisi uygulama dışı bırakabilir (décision n° 2010-605 DC du 12 mai 2010) ve Avrupa Birliği hukuku ona metni uygulamama veya Adalet Divanına soru yöneltme imkânı verir (CJUE, Melki et Abdeli). Önüne dava getirilen hâkim ayrıca « Birlik hukukuyla bağdaşmayan kanunun olası her türlü etkisini derhal askıya alabilir » (çevirimiz) (décision n° 2010-605 DC du 12 mai 2010). Gözaltı örneği meselenin önemini gösterir: Anayasa Konseyi yürürlükten kaldırmayı ertelemişken (décision n° 2010-14/22 QPC du 30 juillet 2010), Yargıtay Genel Kurulu (assemblée plénière) Sözleşmenin 6. maddesini uygulamış ve taraf devletlerin « önlerine dava getirilmesini veya mevzuatlarını değiştirmeyi beklemeksizin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kararlarına uymakla yükümlü olduğuna » karar vermiştir (çevirimiz) (Cass. ass. plén., 15 avril 2011, n° 10-17.049).
Buna karşılık sorunun kendine özgü bir avantajı vardır: yürürlükten kaldırılan hüküm hukuk düzeninden çıkar (Nouveaux Cahiers du Conseil constitutionnel, n° 29). Ancak sorun art arda gelen filtrelere bağlıdır ve istatistikler ölçülü olmayı gerektirir. Anayasa Konseyinin istatistiksel değerlendirmesine göre, 1 Mart 2010 ile 30 Haziran 2026 arasında Konsey'e Yargıtaydan 676, Danıştaydan 558 başvuru gelmiş; Konsey 697 Anayasaya uygunluk, 269 tam aykırılık, 79 kısmi aykırılık kararı ve 46 başka çözüm içeren karar vermiştir. Bu rakamlar belirli bir dosya hakkında hiçbir şey söylemez. Her iki itiraz sebebi, her biri kendine özgü şekilde, aynı davada ileri sürülebilir; hâkim önce sorunun iletilmesi hakkında karar verir (7 Kasım 1958 tarihli ordonnance, madde 23-2). Hukuk büromuz her başvurudan önce bu bağlantıyı inceler.
Avukatım QPC'yi hazırlaması için bir meslektaşından destek isteyebilir mi?
Evet. Sorunu düzenleyen metinler, dilekçenin yazımını dosyayı başından beri takip eden avukata ayırmamaktadır. Önemli olan, dilekçenin ayrı ve gerekçeli olması ve davada, o mahkeme önünde bunu yapmaya yetkili bir kişi tarafından sunulmasıdır (7 Kasım 1958 tarihli ordonnance, madde 23-1, Fransız Hukuk Muhakemeleri Kanunu madde 126-2).
Görev paylaşımı önceden belirlenir. Uyuşmazlıktan sorumlu avukat, dosyanın esasa ilişkin yürütülmesini ve yazılı beyanlar ile dilekçe arasındaki tutarlılığı üstlenmeye devam eder; danışılan meslektaş ise sorunun ileri sürülmesinin yerinde olup olmadığını inceler, metni önerir ve gerektiğinde avukatların sözlü görüş sunduğu Anayasa Konseyi önündeki duruşmayı hazırlar (iç tüzük, madde 10). 31 Aralık 1971 tarihli Kanun'un 10. maddesi kural olarak yazılı bir ücret sözleşmesi öngördüğünden, meslektaşın katkısı ve bunun maliyeti müvekkille yazılı olarak düzenlenir.
İmza, her aşamada kontrol edilmesi gereken bir konudur. Yargıtay önünde, bu imzanın gerekli olduğu bir alanda Danıştay ve Yargıtay nezdinde yetkili olmayan bir avukatın imzaladığı dilekçe, sorunun kabul edilemez bulunmasına yol açar (Cass. crim., 20 octobre 2026, n° 26-84.940). Hukuk büromuz bir meslektaşın talebini belgeler üzerinden inceler, ardından hangi kısmı üstlenebileceğini bildirir. İletme reddine itiraz da aynı koordinasyonu gerektirir, çünkü bu itirazın esasa ilişkin kanun yoluyla birlikte yapılması gerekir.
Anayasa hukuku ve QPC avukatının ücreti ne kadardır?
Avukatlık ücreti, 31 Aralık 1971 tarihli Kanun'un 10. maddesi uyarınca yazılı bir sözleşmeye bağlanır: taahhütte bulunmadan önce görevin neyi kapsadığını ve maliyetini bilirsiniz.
Hukuk büromuz aşama başına götürü ücreti tercih eder: sorunun ileri sürülmesinin yerinde olup olmadığının incelenmesi, ayrı dilekçenin yazılması, esasa bakan hâkim önündeki duruşma, iletme reddine itiraz, Anayasa Konseyi önünde yazılı görüşler ve sözlü savunma, üçüncü kişinin müdahalesi, dış katkı. Danıştay ve Yargıtay nezdinde yetkili bir avukatın imzası gerektiğinde, bu avukatın ücreti kendisiyle kararlaştırılır. Her yeni görev bir ek sözleşmeye bağlanır; öngörülmemiş bir faturalandırma yapılmaz.
İlk değerlendirme için, bu sayfadaki form aracılığıyla 80 € KDV dahil ücretle yapılan dosyanın ön incelemesi, 24 iş saati içinde yazılı bir analizle sonuçlanır. Bu analiz söz konusu hükmü, yargılama takvimini ve en uygun görünen itiraz sebebini kapsar. İlk görüşme için: +33 6 89 11 34 45.
Kaynaklar
Resmî metinler ve ilgili sayfalar
Bu sayfanın 1 Kasım 2026 tarihinde doğrulanan kaynakları ve hukuk büromuzun ilgili uzmanlık alanları.
Resmi metinler
- Anayasa madde 61, 61-1 ve 62: önceden denetim, öncelikli sorun, kararların etkileri
- 7 Kasım 1958 tarihli ve 58-1067 sayılı ordonnance, madde 23-1, 23-2, 23-3, 23-4, 23-5, 23-7, 23-8, 23-9, 23-10 ve 23-11: öncelikli sorunun hukuki rejimi
- Öncelikli anayasaya uygunluk sorunlarında Anayasa Konseyi önünde izlenecek usule ilişkin iç tüzük: görüşler, müdahale, duruşma, düzeltme
- Fransız Hukuk Muhakemeleri Kanunu madde 126-2, 126-3, 126-5, 126-6, 126-7, 126-9, 126-10, 126-11, 126-12 ve 973: ayrı dilekçe, iletme, temsil
- Fransız Ceza Muhakemesi Kanunu madde R.* 49-21, R.* 49-22, R.* 49-24, R.* 49-25, R.* 49-27, R.* 49-29, R.* 49-30, R.* 49-31, R.* 49-32 ve 585: ayrı dilekçe, soruşturma, imza. Bu sayfanın tarihinde yürürlükte olan R.* 49-22 ve 585. maddeler için Légifrance'ta 1 Ocak 2029 tarihli bir yürürlükten kalkma kaydı bulunmaktadır
- Fransız İdari Yargılama Kanunu madde R.* 771-3, R.* 771-5, R.* 771-6, R.* 771-9, R.* 771-10, R.* 771-12, R.* 771-16, R.* 771-17, R.* 771-20, R. 432-1 ve R. 432-2: ayrı dilekçe, ret, görüşler, avukat
- Fransız Ceza Kanunu madde 111-5: idari işlemlerin hukuka uygunluğunun ceza hâkimi tarafından değerlendirilmesi
- Öncelikli anayasaya uygunluk sorunu üzerine on iki soru-cevap, Nouveaux Cahiers du Conseil constitutionnel, n° 29, Ekim 2010; onaylanmamış ordonnance'lar bakımından décision n° 2020-843 QPC ile birlikte okunmalıdır
- 24 Mayıs 2019 tarihli basın açıklaması ve 11 Mart 2022 tarihli décision n° 2022-152 ORGA hakkındaki basın açıklaması: dış katkılar, önceden denetimin usul kuralları
- Anayasa Konseyinin istatistiksel değerlendirmesi, 30 Haziran 2026 itibarıyla veriler
- CJUE, grande chambre, 22 juin 2010, Melki et Abdeli, C-188/10 et C-189/10: öncelik mekanizması ve Avrupa Birliği hukuku
- 31 Aralık 1971 tarihli ve 71-1130 sayılı Kanun madde 10: avukatlık ücret sözleşmesi
Atıf yapılan kararlar
- décision n° 2009-595 DC du 3 décembre 2009: koşullarda değişiklik
- décision n° 2010-605 DC du 12 mai 2010: Anayasaya uygunluk ve sözleşmeye uygunluk
- décision n° 2010-5 QPC du 18 juin 2010: negatif yetkisizlik (incompétence négative)
- décision n° 2010-8 QPC du 18 juin 2010: affedilemez kusura ilişkin çekince
- décision n° 2010-14/22 QPC du 30 juillet 2010: gözaltı, ertelenen yürürlükten kaldırma
- décision n° 2010-39 QPC du 6 octobre 2010: yerleşik içtihadi yorum
- décision n° 2014-453/454 QPC et 2015-462 QPC du 18 mars 2015: içeriden öğrenenlerin ticareti suçu ve idari ihlali, kabul edilmeyen müdahale
- décision n° 2016-545 QPC du 24 juin 2016: vergi kaçakçılığı, çekinceler
- décision n° 2018-717/718 QPC du 6 juillet 2018: kardeşlik ilkesi, zaman bakımından etkiler
- décision n° 2020-843 QPC du 28 mai 2020: onaylanmamış ordonnance
- décision n° 2026-1203 QPC du 5 juin 2026: haciz muhatabı üçüncü kişi, görülmekte olan davalar üzerindeki etkiler
- Cass. ass. plén., 15 avril 2011, n° 10-17.049: Sözleşmenin beklemeksizin uygulanması
- Cass. 2e civ., 2 mars 2023, n° 21-11.499: iletme hakkında karar vermeyen hâkim
- Cass. crim., 9 janvier 2018, n° 17-86.231: yalnızca ret kararına karşı temyiz yolu yoktur
- Cass. crim., 7 mai 2019, n° 19-90.011: soruşturma sırasında ileri sürülen sorun
- Cass. soc., 9 mai 2018, n° 18-40.007: yerleşik yorumun bulunmaması
- Cass. crim., 5 avril 2022, n° 22-80.434: yerleşik yorum ve koşullarda değişiklik
- Cass. 2e civ., 13 mars 2025, n° 24-50.042: Danıştay ve Yargıtay nezdinde yetkili avukat olmadan yapılan temyiz başvurusu
- Cass. crim., 20 octobre 2026, n° 26-84.940: Danıştay ve Yargıtay nezdinde yetkili avukatça imzalanmamış dilekçe
- Cass. crim., 19 novembre 2025, n° 25-84.362: ayrı dilekçe bulunmaması
- Cass. soc., 17 décembre 2025, n° 25-40.032: savcılığa bildirim yapılmaması
- Cass. crim., 9 septembre 2026, n° 26-90.015: il ağır ceza mahkemesi ve jürili ağır ceza mahkemesine özgü usul
- Cass. crim., 25 février 2025, n° 24-86.402: düzenleyici nitelikte metin
- Cass. com., 11 mars 2026, n° 25-40.034: sevk, haciz muhatabı üçüncü kişiye uygulanan yaptırım
- CA Paris, pôle 6, ch. 12, 16 mai 2025, n° 20/05553: yalnızca ret kararına karşı istinaf yolu yoktur
- CE, 21 juin 2021, n° 445346: iletme reddine itiraz
- CE, 30 novembre 2020, n° 443970: istinafta itiraz edilmeyen ret kararı
- CE, 12 novembre 2018, n° 423892: bir sorunu desteklemek amacıyla müdahale
- CE, Ass., 24 décembre 2019, n° 425983: Anayasaya aykırı bir kanun nedeniyle Devletin sorumluluğu
Davanız sırasında itiraz edilecek bir kanun mu, savunulacak bir sorun mu var?
Hukuk büromuza 7/24 kesintisiz ulaşabilirsiniz. Metni uygulayan kararı veya işlemi, taraflar arasında karşılıklı verilen yazılı beyanları, yargılama takvimini ve varsa iletme reddini gönderin: Av. Hassan Kohen ilgili hükmü, daha önce verilmiş kararları ve uyuşmazlığınız üzerindeki olası etkiyi inceler, ardından size uygun yolu bildirir: ayrı dilekçe, ret kararına itiraz, Anayasa Konseyi önünde müdahale veya başka bir itiraz sebebi.