Kohen Avocats, Paris’te ticari acente hukuku
Paris’te ticari acente avukatı: statü, fesih ve sözleşme sonu tazminatı
Acentelik sözleşmesi, komisyonlar, ihbar süresi, ağır kusur, telafi edici tazminat, yeniden nitelendirme: hukuk bürosu, Paris’te ve Île-de-France bölgesinde, sözleşmenin hazırlanmasından davaya kadar hem ticari acenteye hem de müvekkil işletmeye (mandant) danışmanlık yapar ve onları savunur.
Hukuk bürosuna 7/24 kesintisiz ulaşılabilir. Her şeyi bir süre belirler: tazminat almak isteyen acente, sözleşmenin sona ermesini izleyen bir yıl içinde haklarını ileri sürme niyetini mandant’a bildirmelidir; aksi halde tazminat hakkını kaybeder (Fransız Ticaret Kanunu (Code de commerce) madde L. 134-12).
4,9/5
Google yorumlarının ortalama puanı270 yorum
Ceza hukuku alanındaki bu avukattan çok yüksek kalitede destek aldım. Profesyonelliği, dosyaya tam hâkimiyeti ve yargılamanın her aşamasındaki sürekli ilgisi özellikle vurgulanmayı hak ediyor. İletişim açık, düzenli ve hızlıydı; durumuma uygun, net tavsiyeler aldım. Ceza hukukunda titiz ve etkili bir savunma arayan herkese bu avukatı tavsiye ederim.
Av. Kohen ceza davamı takip etti. Yaptığı işten çok memnunum ve kendisini hiç tereddüt etmeden size tavsiye ederim.
Mükemmel bir ceza avukatı; eski partnerimin kötüye kullanarak talep ettiği bir koruma kararı sürecinde beni bu durumdan kurtardı
Mahkeme önündeki savunmam için bulunan çözümden çok memnunum. Başarılar dilerim
Av. Hassan Kohen genç, deneyimli ve son derece yetkin bir avukat. Çok iyi bir dinleyici; büyük bir empati ve güçlü bir insani duyarlılığa sahip. Ulaşılabilir ve hızlı; mesleğine tamamen hâkim.
Av. Hassan Kohen ile çok iyi bir deneyim yaşadım. Beni dikkatle dinlemek ve durumumu iyice anlamak için zaman ayırdı. İyi tavsiyeler veren, özenli ve ulaşılabilir bir avukat; müvekkillerini doğru yöne yönlendirmeyi biliyor. Dinlemeyi bilen ve yetkin bir profesyonel arayanlara kendisini tereddüt etmeden tavsiye ederim.
Av. Kohen bize iyi tavsiyelerde bulundu ve süreç boyunca yanımızda oldu. Yaptığı her şey için kendisine teşekkür ederim.
Paris Barosu
Acil durumlar 7/24
Dosyanın ön incelemesi
Belgelerinizi gönderin. Analizinizi alın.
Av. Hassan Kohen
Paris Barosu (Barreau de Paris) avukatı — ticari acente statüsü, acentelik sözleşmesinin feshi ve sözleşme sonu tazminatı.
Fransa avukatlar rehberindeki resmî profil (CNB) · Google'da 4,9/5 (270 yorum)
Sayfa 12 Ekim 2026 tarihinde güncellenmiştir.
Kısa yanıt
Ticari acente, bir işletme adına ve hesabına sürekli olarak sözleşme müzakere etmekle ve gerektiğinde akdetmekle görevli bağımsız vekildir (Fransız Ticaret Kanunu (Code de commerce) madde L. 134-1). Sözleşme sona erdiğinde acente, ağır kusur, mandant’a yüklenebilecek bir durum olmaksızın kendi inisiyatifiyle fesih veya sözleşmesini devretmesi hâlleri dışında, uğradığı zarara karşılık telafi edici bir tazminat hakkına sahiptir (madde L. 134-12 ve L. 134-13). Talebini bir yıl içinde bildirmelidir. İhbar süresi kıdeme göre bir ila üç ay arasında değişir (madde L. 134-11). Tazminat tutarını kanun belirlemez: hâkimler bunu somut olaya göre takdir eder; iki yıllık komisyon tutarı uygulaması onları bağlamaz. Hukuk bürosu Paris’te acenteleri ve mandant’ları savunur. İletişim: +33 6 89 11 34 45.
Feshedilmiş bir sözleşme, ileri sürülen bir ağır kusur, ödenmemiş komisyonlar mı söz konusu?
Durumunuzu anlamak
Ticari acente statüsü, açıklaması
Statü, 25 Haziran 1991 tarihli kanunla Fransız hukukuna aktarılan, ticari acentelere ilişkin 18 Aralık 1986 tarihli Avrupa direktifinden doğan Fransız Ticaret Kanunu’nun (Code de commerce) L. 134-1 ila L. 134-17. maddelerine dayanır. Kuralların birçoğu emredicidir: sözleşme sonu tazminatından veya asgari ihbar süresinden acentenin aleyhine sapan şartlar yazılmamış sayılır (madde L. 134-16). Acente de olsanız mandant da olsanız bilmeniz gerekenler şunlardır.
Temel noktalar
Acentelik sözleşmesinin temel kuralları
Ticaret Kanunu’nun öngördükleri ve hangi mahkemeye başvurulacağı.
Hizmet sözleşmesine bağlı olmayan, başkası adına ve hesabına sürekli olarak sözleşme müzakere etmekle ve gerektiğinde akdetmekle görevli bağımsız bir vekil (madde L. 134-1).
İkamet yerindeki ticaret mahkemesinin (tribunal de commerce) kalemi nezdinde tutulan ticari acenteler özel siciline beyan üzerine kayıt (madde L. 134-1 ve R. 134-6).
Sadakat yükümlülüğüne ve karşılıklı bilgilendirme borcuna tabi, ortak yarar vekâleti; mandant, acentenin vekâleti ifa edebilmesini sağlamak zorundadır (madde L. 134-4).
Hak edildikleri üç aylık dönemi izleyen ayın en geç son gününde ödenen komisyonlar (madde L. 134-9).
İlk yıl bir ay, ikinci yıl iki ay, üçüncü yılın başlamasından itibaren üç ay ihbar süresi (madde L. 134-11).
Sözleşmenin sona ermesinde telafi edici tazminat; madde L. 134-13’te sayılan üç hâl dışında ve bir yıl içinde talep edilmek koşuluyla (madde L. 134-12).
Yetkili mahkeme, tarafların sıfatına ve talebe göre belirlenir. Ticaret mahkemesi, tacirler arasındaki uyuşmazlıklara ve kimler arasında olursa olsun ticari işlemlere ilişkin uyuşmazlıklara bakar (Fransız Ticaret Kanunu madde L. 721-3); Paris’te bu yargı kolu, 1 Ocak 2025’ten itibaren deneme aşamasındaki ekonomik faaliyetler mahkemesi (tribunal des activités économiques) biçiminde görev yapmaktadır (5 Temmuz 2024 tarihli karar (arrêté)). İş sözleşmesi olarak yeniden nitelendirme talebi iş mahkemesinin (conseil de prud’hommes) görev alanındadır (Fransız İş Kanunu (Code du travail) madde L. 1411-1). Sözleşme ayrıca bir yetki şartı içerebilir; hukuk bürosu, herhangi bir başvurudan önce bu şartın geçerliliğini denetler.
Çıkarlarınız
Acente veya mandant: aynı sözleşmenin iki farklı okunuşu
Her tarafın kendi hakları ve riskleri vardır; savunma belgeler üzerine kurulur.
Ticari acentesiniz
- Sözleşme başka bir ad taşıyor, ancak fiilen mandant adına müzakere yürütüyorsanız statünüzün tanınmasını sağlamak.
- Sözleşme sonu tazminatını elde etme niyetinizi bir yıl içinde yazılı olarak bildirmek.
- Yeterince ispatlanmamış, hoşgörüyle karşılanmış veya fesihten sonra öğrenilmiş bir ağır kusur iddiasına itiraz etmek.
- Sözleşme sırasında ve sonrasında akdedilen işlemlerden doğan komisyonları talep etmek.
Mandantsınız
- Nitelendirmeyi denetlemek: aracı, iş getiren kişi, çalışan veya ticari acente.
- Aykırılıkları fesihten önce belgelemek ve fesih mektubunda bunlara atıf yapmak.
- Ağır kusur veya mücbir sebep hâli dışında, yasal ihbar süresine uymak.
- Tazminat tutarını, acentenin fiilen uğradığı zarar çerçevesinde tartışmak.
Acentelik sözleşmesi, tarafların ortak yararına yapılır. Madde L. 134-4’ün bu ifadesi süs değildir: hâkimin bir kusuru ağır olarak nitelendirmesini veya aksine mandant’ı acentenin çalışmasını engellemiş olmakla eleştirmesini sağlayan budur.
Ticari acentelik uyuşmazlığının belirleyici kavramları:
Yöntem
Sözleşmenin feshi, adım adım
İlk haftalarda alınan kararlar, sonrasındaki her şeyi etkiler.
Statü ve sözleşme
Nitelendirmeyi, süreyi, bölgeyi, münhasırlığı ve fesih şartlarını denetlemek için sözleşmenin, ek protokollerin ve yazışmaların incelenmesi.
Fesih mektubu
Mandant için suçlamaları belirleyen bu mektuptur; acente için ise olgularla, geçmişteki hoşgörüyle ve tanınan ihbar süresiyle karşılaştırılması gereken de odur.
Tazminat talebi
Acente, bir yıl içinde haklarını ileri sürme niyetini mandant’a bildirir; tarihli ve ispatlanabilir bir yazı her türlü tartışmayı önler.
Müzakere veya dava
Tazminatın, komisyonların ve ihbar süresinin rakamlarla hesaplanması, ihtarname, uzlaşma sağlanamazsa yetkili mahkemeye başvuru.
Uyuşmazlıkların çoğu delil üzerinden kazanılır: komisyon dökümleri, bölgedeki ciro, mandant’ın e-postaları, ziyaret raporları. Bu unsurlar ne kadar erken toplanırsa müzakere o kadar sağlam olur.
Kronoloji
Acentelik sözleşmesinin seyrini belirleyen süreler
Ticaret Kanunu’nun öngördüğü süreler; sözleşmenin ifasından sözleşme sonrası döneme kadar.
Her üç ayda bir
Hak edilen komisyonlar, hak edildikleri üç aylık dönemi izleyen ayın en geç son gününde ödenir (madde L. 134-9).
Belirsiz süreli sözleşmenin feshinde
Sözleşme yılına göre bir, iki veya üç ay ihbar süresi; aksi kararlaştırılmadıkça takvim ayının sonunda sona erer. Ağır kusur veya mücbir sebep hâlinde ihbar süresi söz konusu olmaz (madde L. 134-11).
Belirli süreli sözleşmenin süresi dolduktan sonra
Taraflarca ifasına devam edilirse sözleşme belirsiz süreli sözleşmeye dönüşmüş sayılır ve önceki süre ihbar süresinde hesaba katılır (madde L. 134-11).
Sona ermeden sonra makul bir süre içinde
Esas olarak acentenin sözleşme sırasındaki faaliyetinden kaynaklanan ve sözleşmenin sona ermesinden sonra makul bir süre içinde akdedilen işlem üzerinden komisyon hakkı doğar (madde L. 134-7).
Sona ermeden bir yıl sonra
Tazminat hakkını ileri sürme niyetinin mandant’a bildirilmesi için son tarih; bu tarihten sonra acente tazminat hakkını kaybeder (madde L. 134-12).
En fazla iki yıl
Sözleşmenin sona ermesinden sonraki rekabet yasağı şartının azami süresi; şart yazılı olmalı ve acenteye tevdi edilen bölge, müşteri çevresi ve ürünlerle sınırlı olmalıdır (madde L. 134-14).
Dosyayı hazırlamak
Toplanması gereken belgeler
Sözleşmeyi nitelendirmeyi, kusuru tartışmayı ve tazminatı hesaplamayı sağlayan belgeler.
Acentelik sözleşmesi, ek protokolleri, komisyon koşulları ve belirlenen hedefler.
Ticari acenteler özel siciline kayıt belgesi.
Son iki veya üç yıla ait komisyon dökümleri ve faturalar.
Fesih mektubu ve öncesindeki tüm yazışmalar: serzenişler, ihtarlar, cevaplar.
Müşterilerle müzakerelerdeki rolünüzü gösteren e-postalar ve raporlar.
Kazandırdığınız veya geliştirdiğiniz müşterilerin listesi ve her biriyle gerçekleştirilen ciro.
Yeniden nitelendirme hâlinde, mandant’tan alınan talimatlar: çalışma saatleri, ziyaret güzergâhları, zorunlu raporlar.
Tazminat talebinizin bildirildiğine dair kanıt ve tebliğ tarihi.
Eksik olsa bile elinizdekileri iletin: hukuk büromuz belgeleri önem sırasına koyar ve size neyin eksik olduğunu bildirir; +33 6 89 11 34 45 numaralı telefondan veya dosyanın ön incelemesi formu aracılığıyla.
SSS
Sıkça sorulan sorular
Fransız Ticaret Kanunu'na ve Yargıtay (Cour de cassation) içtihadına dayanan on üç ayrıntılı yanıt.
Fransız Ticaret Kanunu bakımından ticari acente nedir?
Ticari acente, bağımsız bir meslek olarak, hizmet sözleşmesine bağlı olmaksızın, üreticiler, sanayiciler, tacirler veya diğer ticari acentelerin adına ve hesabına satış, alım, kiralama veya hizmet sözleşmelerini sürekli olarak müzakere etmekle ve gerektiğinde akdetmekle görevli vekildir. Gerçek kişi veya tüzel kişi olabilir ve ticari acenteler özel siciline kaydolur (Fransız Ticaret Kanunu (Code de commerce) madde L. 134-1).
Acenteyi diğer aracılardan üç unsur ayırır: çalışandan ayıran bağımsızlık; tek seferlik bir işlemle görevli vekilden ayıran süreklilik; salt iş getiren kişiden ayıran müzakere görevi. Görevleri özel kanun hükümlerine tabi olan acenteler statü dışında kalır.
Nitelendirme, sözleşmeye verilen başlığa bağlı değildir. “İş getirme” veya “temsil sözleşmesi” başlıklı bir sözleşme, fiilî faaliyet buna uyuyorsa statü kapsamına girebilir; tersine, ilgili kişi hiçbir şey müzakere etmiyorsa bir acentelik sözleşmesi statü dışında kalabilir. Hukuk bürosunun ilk incelediği soru budur, çünkü sözleşme sonu tazminatını belirleyen odur.
Ticari acente olmak için fiyatları değiştirme yetkisine sahip olmak gerekir mi?
Hayır; 2020’deki içtihat değişikliğinden bu yana gerekmez. Uzun süre boyunca Yargıtay (Cour de cassation), ticari acente nitelendirmesini kabul etmek için aracının sözleşmenin unsurları, özellikle fiyatlar üzerinde bir hareket alanına sahip olmasını arıyordu. Avrupa Birliği Adalet Divanı, 4 Haziran 2020’de (Trendsetteuse davası, C-828/18) fiyatları değiştirme yetkisine sahip olmanın gerekli olmadığına hükmetti.
Yargıtay bundan şu sonucu çıkardı: “bağımsız bir meslek olarak, hizmet sözleşmesine bağlı olmaksızın, üreticiler, sanayiciler, tacirler veya diğer ticari acentelerin adına ve hesabına satış, alım, kiralama veya hizmet sözleşmelerini sürekli olarak müzakere etmekle ve gerektiğinde akdetmekle görevli gerçek veya tüzel kişi vekil, bu ürün veya hizmetlerin fiyatlarını değiştirme yetkisine sahip olmasa da artık ticari acente olarak nitelendirilmelidir” (çevirimiz) (Cass. com., 2 décembre 2020, n° 18-20.231, karar).
Tartışma yön değiştirdi: artık müzakerenin gerçekliği önem taşıyor; Adalet Divanı bunu, satışların akdedilmesini kolaylaştıran bilgilendirme, danışmanlık ve görüşme faaliyetleri olarak anlıyor. Yalnızca belge ileten pasif bir aracı statü dışında kalır.
Ticari acentenin sözleşme sonu tazminatı nasıl hesaplanır?
Mandant ile ilişkisi sona erdiğinde ticari acente, uğradığı zararın giderilmesi için telafi edici bir tazminat hakkına sahiptir (Fransız Ticaret Kanunu madde L. 134-12). Kanun tutarı belirlemez ve tazminatı acentenin aleyhine azaltan her şart yazılmamış sayılır (madde L. 134-16).
Mahkemeler çoğu zaman bir uygulamaya atıf yapar, ancak kendilerini bununla bağlı saymaz. Paris istinaf mahkemesi (cour d’appel de Paris) bunu şöyle ifade etmiştir: “Tutarı düzenlenmemiş olduğundan, iki yıllık komisyona denk bir tutarın verilmesinden ibaret kabul görmüş bir uygulama bulunsa da, bu uygulama mahkemeyi bağlamaz; tutarın davanın özel koşullarına göre belirlenmesi gerekir” (çevirimiz) (CA Paris, pôle 5 ch. 5, 16 juin 2022, n° 19/22479, karar). Bu davada mahkeme, acentenin kıdemini ve iş hacmini dikkate alarak KDV hariç hesaplanan iki yıllık komisyon tutarına hükmetmiştir.
Acente bakımından mesele, kaybedilen müşteri çevresinin değerini ortaya koymaktır: sözleşmenin süresi, bölgenin gelişimi, kazandırılan müşterilerin payı. Mandant bakımından ise bu değeri tartışmak söz konusudur: yeni bir sözleşme, önceden var olan müşteri çevresi, düşük faaliyet. Hukuk bürosu, herhangi bir müzakereden önce tazminatı komisyon dökümlerinden hareketle hesaplar.
Sözleşme sonu tazminatı hangi hâllerde ödenmez?
Fransız Ticaret Kanunu madde L. 134-13 üç hâli sayar ve yalnızca bu üçünü. Sözleşmenin sona ermesine ticari acentenin ağır kusuru yol açmışsa tazminat ödenmez. Sona erme acentenin inisiyatifinden kaynaklanıyorsa da ödenmez; ancak bu inisiyatif mandant’a yüklenebilen durumlarla veya acentenin yaşı, sakatlığı ya da hastalığı nedeniyle faaliyetine devam etmesinin makul olarak artık beklenememesiyle haklı kılınıyorsa tazminat ödenir. Son olarak, acente sözleşmeden doğan hak ve yükümlülüklerini mandant’ın onayıyla üçüncü bir kişiye devrederse de tazminat ödenmez.
Bu istisnalar dar yorumlanır. Sözleşme bunlara ekleme yapamaz: acenteyi başka hâllerde, örneğin bir hedefin gerçekleştirilememesi hâlinde tazminattan yoksun bırakacak bir şart, madde L. 134-13’ten acentenin aleyhine sapar ve yazılmamış sayılır (madde L. 134-16).
Dolayısıyla belirli süreli bir sözleşmenin süresinin dolması, mandant’ın ağır kusur olmaksızın verdiği fesih kararı gibi, tazminat hakkı doğurur. Vefat eden acentenin hak sahipleri de tazminat hakkından yararlanır (madde L. 134-12).
Ticari acentenin ağır kusuru nedir?
Fransız Ticaret Kanunu bunu tanımlamaz; Yargıtay tanımlamıştır. Yargıtay şöyle hükmeder: “ortak yarar vekâletinin ortak amacına zarar veren ve sözleşme ilişkisinin sürdürülmesini imkânsız kılan ağır kusur, ticari acentelik sözleşmesinin sona ermesi hâlinde uğranılan zarara karşılık telafi edici tazminattan yararlanmayı dışlar” (çevirimiz) (Cass. com., 29 juin 2022, n° 20-13.228, karar). Bu davada acente, sözleşmenin şahsa bağlı niteliğine aykırı bir hâkimiyet değişikliğini mandant’ın önceden onayına sunmamıştı; Yargıtay, sadakat yükümlülüğüne aykırılığın ağır kusur oluşturduğunu yinelemiştir.
Hâkim, aykırılığın vekâletin ortak amacına zarar verip vermediğini somut olaya göre denetler; sonuçlardaki bir düşüş, ağır kusur olarak nitelendirilmeden önce bu ölçütle karşılaştırılmalıdır. En çok tartışılan durumlar sadakatsizlikle ilgilidir: madde L. 134-3 acentenin mandant’ın onayı olmaksızın rakip bir işletmenin temsilini kabul etmesini yasakladığından, onay olmaksızın rakibi temsil etmek, kötüleme, müşteri çevresini yönlendirme, sözleşmenin esaslı bir kuralına uymama.
İspat yükü, kusuru ileri süren mandant’a aittir. Acente ise mandant’ın hoşgörüsünü veya ileri sürülen olguların üzerinden geçen zamanı öne sürebilir.
Mandant bana ihbar süresi tanıdı: yine de ağır kusur ileri sürebilir mi?
Evet; yakın tarihli bir karara göre. Yargıtay şöyle hükmeder: “mandant’ın ihbar süresi tanımış olması, ilke olarak, sözleşmenin tazminatsız sona erdirilmesini haklı kılan, ticari acenteye yüklenebilir bir ağır kusurun varlığını dışlamaz” (çevirimiz) (Cass. com., 3 juin 2026, n° 23-20.129, karar). Aynı kararda Yargıtay, fesih mektubunda resmen böyle nitelendirilmemiş olmasına rağmen sabit kusurları ağır olarak niteleyen istinaf mahkemesini onaylamıştır.
Yine de tanınan ihbar süresi, hâkimin takdir ettiği bir olgusal unsur olarak kalır. Karara bağlanan davada istinaf mahkemesi, kusurların niteliğine, tekrarlanan niteliğine ve acente ile mandant’ın personeli arasındaki sınırlı temasa dikkat çekmişti. Acentenin birkaç ay çekince ileri sürmeden çalışmasına izin veren bir mandant’ın, sonradan sözleşmenin sürdürülmesinin imkânsız olduğunu savunması daha güç olacaktır.
Dolayısıyla acente için sorulacak soru somuttur: mektupta hangi olgulara atıf yapılıyor, bunlar ispatlanmış mı, daha önce hoşgörüyle karşılandı mı ve mandant’ın fesihten sonraki tutumu ileri sürülen ağırlıkla bağdaşıyor mu? Sözleşme ağır kusur nedeniyle sona erdiğinde yasal ihbar süresi söz konusu olmaz (madde L. 134-11).
Fesihten sonra öğrenilen bir kusur, acenteyi tazminat hakkından yoksun bırakabilir mi?
Hayır. Yargıtay, Avrupa Birliği Adalet Divanı’nın Avrupa direktifine ilişkin yorumu ışığında 2022’de içtihadını değiştirmiştir. Artık şöyle kabul etmektedir: “sözleşmenin sona ermesinden önce ağır bir aykırılık işlemiş olan, bu aykırılığa fesih mektubunda yer verilmemiş ve mandant tarafından fesihten sonra öğrenilmiş olan, dolayısıyla feshe yol açmamış olan ticari acente, tazminat hakkından yoksun bırakılamaz” (çevirimiz) (Cass. com., 16 novembre 2022, n° 21-17.423, karar).
Gerekçe metni izler: madde L. 134-13, sözleşmenin sona ermesine ağır kusur yol açtığında tazminatı dışlar. Mandant’ın feshettiği sırada bilmediği bir kusur feshe yol açmış olamaz.
Pratik sonuç iki yönlüdür. Mandant için fesih mektubu bilinen aykırılıklara tam olarak atıf yapmalıdır, çünkü sonradan öğrenilenler acenteyi tazminattan yoksun bırakmaz. Acente için ise dava sırasında ileri sürülen ve fesih mektubunda yer almayan bir kusur, gerçekliği tartışılmadan önce bu açıdan incelenmelidir.
Mandant sözleşmeyi feshetmek için hangi ihbar süresine uymalıdır?
Sözleşme belirsiz süreliyse taraflardan her biri ihbar süresi vererek sözleşmeyi sona erdirebilir. Bu süre, sözleşmenin ilk yılı için bir ay, başlamış ikinci yıl için iki ay, başlamış üçüncü yıl ve izleyen yıllar için üç aydır; aksi kararlaştırılmadıkça ihbar süresinin sonu bir takvim ayının sonuna denk gelir (Fransız Ticaret Kanunu madde L. 134-11).
Taraflar daha kısa süreler kararlaştıramaz. Daha uzun süreler kararlaştırırlarsa mandant’ın ihbar süresi acentenin ihbar süresinden kısa olamaz. Bu kurallar emredicidir (madde L. 134-16). Süresi dolduktan sonra ifasına devam edilen belirli süreli bir sözleşme belirsiz süreli sözleşme hâline gelir ve önceki dönem ihbar süresinin hesabında dikkate alınır.
Taraflardan birinin ağır kusuru veya mücbir sebep hâlinde ihbar süresi söz konusu olmaz. Bu hâllerin dışında, ihbar süresine uyulmaması, sözleşme sonu tazminatından ayrı bir ihbar tazminatı hakkı doğurur.
Acente sözleşmeyi kendisi feshedip yine de tazminat alabilir mi?
Evet, bir koşulla. Acentenin inisiyatifiyle yapılan fesih, ilke olarak acenteyi tazminattan yoksun bırakır; ancak fesih mandant’a yüklenebilen durumlarla veya acentenin yaşı, sakatlığı ya da hastalığıyla haklı kılınıyorsa tazminat hakkı saklıdır (Fransız Ticaret Kanunu (Code de commerce) madde L. 134-13, 2°). Bu durumda fesih yazılı olarak gerekçelendirilmeli ve belirli olgulara dayandırılmalıdır.
Dayatılan bir ücret indirimi böyle bir durum oluşturabilir. Paris istinaf mahkemesi (cour d’appel de Paris) şöyle hükmetmiştir: “[S] [I] şirketine ödenen komisyonların yüzde 7’den yüzde 5’e indirilmesi, kararın mandant tarafından dayatılmış olması nedeniyle mandant’a yüklenebilen bir durum oluşturur ve ticari acentenin ticari ilişkiyi sona erdirmesini haklı kılar” (çevirimiz) (CA Paris, pôle 5 ch. 5, 16 juin 2022, n° 19/22479, karar). Aynı davada, acentenin ispatlanmamış diğer şikâyetleri reddedilmişti.
Başka durumlar da ileri sürülebilir: bir bölgenin veya müşterilerin geri alınması, komisyonların ödenmemesi, mandant’ın acenteye tevdi edilen bölgede rekabet yaratması. Acentenin feshetmeden önce şikâyetlerini ve delillerini inceletmesi yararlıdır; çünkü haksız bir fesih tazminat hakkını kaybettirir.
Ticari acente mi çalışan mı: yeniden nitelendirme ne zaman talep edilmelidir?
Ticari acenteler siciline kayıtlı kişilerin, kayda konu faaliyet bakımından iş verenle bir iş sözleşmesiyle bağlı olmadığı karine olarak kabul edilir (Fransız İş Kanunu (Code du travail) madde L. 8221-6). Bu karine kesin değildir: kişi hizmetlerini, onu iş verene karşı sürekli bir hukuki bağımlılık ilişkisi içine sokan koşullarda sunuyorsa iş sözleşmesinin varlığı kanıtlanabilir.
Genellikle tartışılan göstergeler somuttur: dayatılan çalışma saatleri ve güzergâhlar, istenen faaliyet raporları, yaptırımlar, denetimle birlikte verilen hedefler, işin düzenlenmesinde serbestlik bulunmaması, tam münhasırlık. Talep, bir iş sözleşmesi nedeniyle doğan uyuşmazlıkları çözen iş mahkemesinin (conseil de prud’hommes) görev alanındadır (Fransız İş Kanunu madde L. 1411-1).
Yeniden nitelendirme tüm kuralları değiştirir: ücret, izin, işten çıkarma, primler. Bu yol acente için her zaman en lehe seçenek değildir; çünkü sözleşme sonu tazminatı, bir işten çıkarma tazminatından daha yüksek olabilir. Hukuk bürosu, davanın dayanağını seçmeden önce iki yolu rakamlarla karşılaştırır.
Sözleşme sona erdikten sonraki rekabet yasağı şartı geçerli midir?
Fransız Ticaret Kanunu madde L. 134-14’ün koşullarına uyuyorsa geçerlidir. Şart yazılı olarak düzenlenmeli ve acenteye tevdi edilen coğrafi bölgeyi ve gerekiyorsa kişi grubunu, ayrıca acentenin temsilini yaptığı mal veya hizmet türünü kapsamalıdır. Şart, sözleşmenin sona ermesinden sonra en fazla iki yıllık bir dönem için geçerlidir ve bu sınır emredicidir (madde L. 134-16).
Tüm ülkeyi veya acenteye tevdi edilmemiş ürünleri kapsayan daha geniş bir şart bu koşullara uymaz ve itiraza konu olabilir. Sözleşme süresince kural farklıdır: acente yeni mandant’ları izin almadan temsil edebilir, ancak mandant’ın onayı olmaksızın rakip bir işletmenin temsilini kabul edemez (madde L. 134-3).
Mandant için şart, acentenin geliştirdiği müşteri çevresini korur; acente için ise zararın hesabında da ağırlık taşıyan bir süre boyunca yeni bir mesleğe geçişini sınırlar. Hukuk bürosu, şartın kaleme alınışını fesih anında, herhangi bir yeni faaliyetten önce denetler.
Ödenmemiş komisyonlar var: acente ne talep edebilir?
Acente, sözleşme süresince kendi müdahalesi sayesinde akdedilen her işlem için veya aynı türden işlemler için daha önce müşteri çevresini kazandırdığı bir müşteriyle akdedilen işlem için komisyon hakkına sahiptir; bir bölge veya müşteri grubuyla görevlendirilmişse, bu bölgeden veya gruptan bir kişiyle akdedilen her işlem için bu hakka sahiptir (Fransız Ticaret Kanunu madde L. 134-6).
Sözleşmenin sona ermesinden sonra komisyon, esas olarak acentenin faaliyetinden kaynaklanan ve makul bir süre içinde akdedilen işlem için veya sipariş sona ermeden önce alınmışsa ödenmeye devam eder (madde L. 134-7). Komisyon hakkı, ancak müşteriyle yapılan sözleşmenin mandant’a yüklenemeyen nedenlerle ifa edilmeyeceği kanıtlanırsa sona erer (madde L. 134-10). Komisyonlar, hak edildikleri üç aylık dönemi izleyen ayın en geç son gününde ödenir (madde L. 134-9).
Her taraf, diğerinden sözleşmenin ve ek protokollerinin içeriğini belirten imzalı bir yazı elde edebilir (madde L. 134-2). Uygulamada acente önce bölgesinin satış dökümlerini talep eder, ardından talebini rakamlandırır; reddedilirse hukuk bürosu hâkimden bunların ibrazına karar verilmesini isteyebilir.
Ticari acente uyuşmazlığında avukatlık ücreti nasıl belirlenir?
Avukatlık ücretleri, acil durum veya mücbir sebep hâlleri dışında, 31 Aralık 1971 tarihli ve 71-1130 sayılı kanunun 10. maddesine uygun olarak yazılı bir ücret sözleşmesine bağlanır: taahhütte bulunmadan önce görevin neyi kapsadığını ve maliyetini bilirsiniz. Sözleşme, öngörülebilir işleri karşılayan ücretin tutarını veya belirlenme yöntemini ve öngörülen masrafları belirtir.
Hukuk bürosu aşama başına sabit ücreti tercih eder: sözleşmenin incelenmesi ve hesaplanması, tazminat talebinin bildirilmesi, müzakere ve ihtarname, ardından yetkili mahkemede yargılama ve gerekiyorsa istinaf. Kanun, verilen hizmetlerin bedeline ek olarak, elde edilen sonuca göre tamamlayıcı bir ücret kararlaştırılmasına da izin verir. Her yeni görev için bir ek protokol düzenlenir.
Belgeler üzerinden ilk bir görüş için, bu sayfadaki form aracılığıyla dosyanın ön incelemesi 80 € KDV dahil ücrete tabidir. Hukuk büromuz ardından öngörülen stratejiyi ve her aşamanın maliyetini size yazılı olarak bildirir. İlk görüşme için: +33 6 89 11 34 45.
Kaynaklar
Resmî metinler ve ilgili sayfalar
Bu sayfanın kaynakları ve hukuk büromuzun ilgili uzmanlık alanları.
Resmî metinler
- Fransız Ticaret Kanunu madde L. 134-1: ticari acentenin tanımı
- Fransız Ticaret Kanunu madde L. 134-4: ortak yarar vekâleti ve sadakat
- Fransız Ticaret Kanunu madde L. 134-6: komisyon hakkı
- Fransız Ticaret Kanunu madde L. 134-9: komisyonların hak edilmesi ve ödenmesi
- Fransız Ticaret Kanunu madde L. 134-11: ihbar süresi
- Fransız Ticaret Kanunu madde L. 134-12: telafi edici tazminat
- Fransız Ticaret Kanunu madde L. 134-13: tazminatı dışlayan hâller
- Fransız Ticaret Kanunu madde L. 134-14: rekabet yasağı şartı
- Fransız Ticaret Kanunu madde L. 134-16: emredici kurallar
- Fransız İş Kanunu madde L. 8221-6: çalışan olmama karinesi
- Cass. com., 2 décembre 2020, n° 18-20.231: fiyatlar üzerinde yetki olmaksızın müzakere
- Cass. com., 29 juin 2022, n° 20-13.228: ağır kusurun tanımı
- Cass. com., 16 novembre 2022, n° 21-17.423: fesihten sonra öğrenilen kusur
- Cass. com., 3 juin 2026, n° 23-20.129: tanınan ihbar süresi ve ağır kusur
- CA Paris, 16 juin 2022, n° 19/22479: tazminat tutarı ve acentenin feshi
Acentelik sözleşmeniz feshedildi mi?
Fesih mektubunu aldığınız veya gönderdiğiniz andan itibaren hukuk bürosuyla iletişime geçin: sözleşmenin nitelendirilmesi, ileri sürülen ağır kusur, ihbar süresi, sözleşme sonu tazminatı ve komisyonlar belgeler üzerinden tartışılır ve bir yıllık süre sözleşmenin sona ermesiyle işlemeye başlar. Hukuk bürosuna 7/24 kesintisiz ulaşılabilir ve büro acenteler adına olduğu kadar mandant’lar adına da hareket eder.